Ορκωμοσια Δημοτικων αρχων Ερμιονιδας αποψε στις 18.30

Μια παλια ιστορια

Οποιοι -ες διαβασετε την παρακατω αναρτηση ισως εχετε προσωπικη γνωση και αποψη για πολλα απο οσα περιλαμβανονται στις αναφορες . Οργανωθηκα μαθητης στον Ρηγα , Αυγουστο του 1974 , σε κατασταση μιας ρευστης νομιμοτητας ημι παρανομιας. Εφυγα με την Β Πανελλαδικη και στην συνεχεια ολη την ζωη μου δραστηριοποιουμαι στον χωρο της ριζοσπαστικης οικολογικης διεθνιστικης κομμουνιστικης αριστερας , χωρις κομματικη ενταξη. Τις δεκαετιες 1970 /1980/1990 (αλλα και τα επομενα χρονια) χιλιαδες πολιτες εφυγαν απο τα κομματα και τις οργανωσεις απο οπου ξεκινησαν και τραβηξαν διαφορετικες πορειες .Τα παιδια της παγκοσμιας εξεγερσης του ΄68 που ανοιξαν τα ματια τους με καθυστερηση στην χωρα μας λογω Χουντας εγραψαν την δικια τους ιστορια και στην Ελλαδα.Ο νεος πολιτικα «χωρος» φουντωσε απο ολους τους χωρους της αριστερας , Μαοικους , τροτσκιστες , παραδοσιακους σταλινικους (και ευρωκομμουνιστες σταλινικους)την Νεα Αριστερα της δεκαετιας 1960.

Απλωθηκε απο την Οικολογικη ειρηνιστικη σκεψη , μεχρι την παρανομη ενοπλη δραση καποιων οργανωσεων , απο τον χωρο της εργατικης αυτονομιας μεχρι τον αντεξουσιαστικο χωρο ,  απο την Νεα ριζοσπαστικη Αριστερα  των κινηματων και των συλλογικων δικαιωματων , το φεμινιστικο κινημα , το κινημα απελευθερωσης και εκφρασης της ερωτικης επιθυμιας για ολους τους ανθρωπους , μεχρι τα κινηματα για μια αλλη προσεγγιση της ψυχικης ασθενειας (και της ασθενειας γενικοτερα), υποστηριξε το κινημα των κρατουμενων σε φυλακες για ανθρωπινα δικαιωματα , την αποποινικοποιηση της χρησης τοξικων ουσιων και ταυτοχρονα εδωσε μαχες εναντια στο εμποριο της ηρωινης και των σκληρων τοξικων ουσιων, οπως και για το τραφικινγκ και την εργασιακη σεξουαλικη εκμεταλευση γυναικων και παιδιων , υποστηριξε τα εναλλακτικα κινηματα στην τεχνη σε καθε της μορφη και την σχεση τους με την κοινωνια ,  προσεγγισε με μια αλλη ματια τον διεθνισμο σε σχεση με τα συνορα και την εθνικη ταυτοτητα .

Ο «χωρος» ειπε το προσωπικο ειναι και πολιτικο την στιγμη που εναντιωθηκε στον ατομισμο την ιδιωτικοποιηση εμπορευματοποιηση  των παντων . Συγκρουσθηκε με τον κρατισμο σε καθε του μορφη την στιγμη που διεκδικησε το δημοσιο χαρακτηρα της οικονομιας και των υπηρεσιων προς τους πολιτες . Ο «χωρος» δεν καταδικασε «την βια απο οπου κι αν προερχεται» αγωνιζομενος για την παγκοσμια ειρηνη υπερασπισθηκε το δικαιωμα των κατατρεγμενων να αμυνονται στην βια των ισχυρων με καθε τροπο. Στην χωρα μας και σε ολο τον πλανητη.Υπερασπισθηκε να ανοιξουν τα συνορα για τα θυματα των πολεμων και της οικονομικης εκμεταλευσης τους προσφυγες και μεταναστες και την ιδια στιγμη αγωνιζεται να φυγουν οι ξενες βασεις απο την χωρα οσοι κλεβουν τον κοινο μας πλουτο , κρατη και πολυεθνικες.

Παντως οι αποχωρησαντες απο κομματα και οργανωσεις της αριστερας  , οι ξεροκεφαλοι ιδεαλιστες διαγραμενοι , αυτοι που αλλαξαν αποψεις η δεν ειδαν οσα πιστευαν να γινονται πραγματικοτητα μεσα απο τις κομματικες μυλοπετρες , και αναζητησαν μιαν αλλη πιο ελευθεριακη δημοκρατικη πολιτικη εκφραση τροφοδοτησαν εναν πολιτικο χωρο που ποτε δεν επαψε να ειναι ζωντανος και δημιουργικος για πενηντα χρονια.Και ο χωρος αυτος , οι «εκτος» , οι περιθωριακοι , οι εξωκοινοβουλευτικοι , οι αντισυστημικοι, οι γραφικοι , οι ουτοπικοι , συνεβαλαν και αυτοι -ες με τις δρασεις και τις σκεψεις τους στην αλλαγη του πολιτικου τοπιου , ακομα και των συστημικων πολιτικων φορεων . Πολλα απο οσα ο «χωρος» ,  το κινημα , διεκδικησαν πρωτοι μεταπολιτευτικα , σημερα ειναι νομοι του κρατους και εχουν την γενικη αποδοχη απο την κοινωνια.

Αλλοι παλι απο τους τοτε συμμετεχοντες (οι λιγοτεροι ) ακολουθησαν προσωπικη επαγγελματικη καριερα (που στηριχτηκε στην προηγουμενη κομματικη τους ενταξη) αλλοι ιδιωτευσαν απογοητευμενοι απο την πολιτικη , αλλοι μεταπηδησαν σε αλλους πολιτικους χωρους καποτε και αντιθετους μς το νεανικο τους παρελθον . Ειμασταν η γενια της μεταπολιτευσης , ηλικιωμενοι πλεον , αλλαξαμε και μεις την χωρα μας (οπως καθε γενια στο παρελθον)και αλλαξαμε μαζι της.Καποιοι δεν ειναι πια μαζι μας . Τους υπολοιπους ας μας κρινουν οι νεωτεροι με τα καλα και τα κακα μας.

Ο αγωνας για καποιους απο εμας συνεχιζεται.

Για μια κοινωνια χωρις εκμεταλευση ανθρωπου απο ανθρωπο για μια κοινωνια που θα σεβεται τον πλανητη και την ζωη πανω του.

Συμπληρώθηκαν 56 χρόνια (Δεκέμβριος του 1967) από την ίδρυση της οργάνωσης νεολαίας «Ρήγας Φεραίος». Μιας ασυνήθιστης περίπτωσης για τα ελληνικά πολιτικά χρονικά, με μεγάλη ιδεολογικο-πολιτική επιρροή, δράση και κύρος στον αντιδικτατορικό αγώνα και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης. Ο «Ρήγας Φεραίος» είχε κορυφαίο ρόλο στο αντιδικτατορικό κίνημα και στη εξέγερση του Πολυτεχνείου και της Νομικής.Μιας νεολαίας που αποπέμφθηκε από την κυνική πραγματικότητα που επέβαλε η μεταπολίτευση. Τι ειρωνεία! Η οργάνωση που είχε ηγετικό ρόλο στο αντιδικτατορικό αγώνα, δεν βρήκε την θέση της στο μεταπολιτευτικό τοπίο.
Από τις γραμμές του «Ρήγα» πέρασαν χιλιάδες νέοι άνθρωποι που εμπνεόντουσαν από τις ριζοσπαστικές ιδέες του Μάη του 68, του «σοσιαλισμού με ανθρώπινο πρόσωπο» και της αμφισβήτησης που γέννησαν οι κοσμογονικές αλλαγές των δεκαετιών του 60 και του 70.
Ο Ρήγας Φεραίος ήταν η οργάνωση νεολαίας του ΚΚΕ εσωτερικού. Ιδρύθηκε το Δεκέμβριο του 1967, ως Πανελλήνια Αντιδικτατορική Οργάνωση Σπουδαστών (ΠΑΟΣ) «Ρήγας Φεραίος», κυρίως από πρώην μέλη της Δημοκρατικής Νεολαίας Λαμπράκη και μετά τη διάσπαση του ΚΚΕ, το 1968, τοποθετήθηκε ανοχτά υπέρ του ΚΚΕ εσωτερικού. Κατά την διάρκεια της δικτατορίας ανέπτυξε έντονη αντιδικτατορική δράσηκαι δεκάδες μέλη της οργάνωσης συνελήφθησαν, βασανίστηκαν και φυλακίστηκαν, ενώ οι καταδίκες των μελών του αθροίζονται σε… πολλούς αιώνες.

Ο Κωστας Καρυωτακης (αριστερα στην φωτο δευτερη σειρα )συνεληφθει για την αντιστασιακη του δραση μαζι με αλλους; «Ρηγαδες» στις 10 Απριλη 1968 σε ηλικια 25 χρονων και καταδικαστηκε σε 16 χρονια καθειρξη απο το στρατοδικειο τον Νοεμβριο του 68 Κρατηθηκε στις φυλακες Αβερωφ ,Κορυδαλλου, Τρικαλων,  Επταπυργιου, και Αλικαρνασου.Βασανιστηκε για ενα μεγαλο χρονικο διαστημα στις φυλακες Αλικαρνασου απ οπου αποφυλακιστηκε  προσωρινα το 1972 για ανοικεστο βλαβη υγειας .Τον ιδιο χρονο διεφυγε στο Παρισι και πεθανε σε ηλικια 35 χρονων απο καρδιακο νοσημα.

Παράλληλα η συμβολή του «Ρήγα Φεραίου» στην ανάπτυξη του μαζικού αντιδικτατορικού κινήματος ήταν ιδιαιτέρως σημαντική, ενώ επίσης παίζει πρωταγωνιστικό ρόλο στην δημιουργία των Φοιτητικών Επιτροπών Αγώνα. Οι πλατιές αυτές συλλογικότητες, που αποτελούνται από φοιτητές που αναζητούν τρόπους συλλογικής αντιδικτατορικής δράσης, θα δράσουν δημόσια στις σχολές τους και μέσα στα αμφιθέατρα διεκδικώντας τη δυνατότητα για δημόσιες συγκεντρώσεις και συζητήσεις, ενώ προφυλάσσουν τον παράνομο οργανωτικό τους ιστό. Το 1972 θα συγκροτηθεί το Διασχολικό των ΦΕΑ που συντονίζει όλες τις σχολές. Το σχήμα αυτό θα αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικό και θα αποτελέσει τον βασικό ιστό ανάπτυξης του φοιτητικού αντιδικτατορικού κινήματος. Παράλληλα εκατοντάδες μέλη του Ρήγα θα συμμετάσχουν στην εξέγερση του Πολυτεχνείου και η οργάνωση θα έχει την πλειοψηφία στην συντονιστική επιτροπή κατάληψης.
Τον Ιούνιο 1974 μετονομάστηκε σε Πανελλαδική Οργάνωση Νέων (ΠΟΝ) «Ρήγας Φεραίος» και αυτοαναγνωρίστηκε ως νεολαία του ΚΚΕ εσωτερικού. Στη μεταπολίτευση συνέχισε τη δράση του, έχοντας ιδιαίτερη ανάπτυξη στο φοιτητικό και μαθητικό κίνημα.

 

Στην Α΄ Πανελλαδική Συνδιάσκεψη του 1976, μετονομάστηκε σε Ελληνική Κομμουνιστική Νεολαία (ΕΚΟΝ) «Ρήγας Φεραίος»,

παρά τη διαφωνία ισχυρής τάσης, που επέμενε στη διατήρηση του ευρύτερου πολιτικού χαρακτήρα της οργάνωσης.Στις γραμμές της ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος διαμορφώθηκε πλειοψηφούσα αριστερή πτέρυγα, η οποία είχε αναφορές στον κριτικό μαρξισμό που εκπροσωπούσαν θεωρητικοί όπως ο Νίκος Πουλαντζάς , ο Λουί Αλτουσέρ και ο Καστοριάδης, καθώς επίσης και σε γεγονότα διεθνούς εμβέλειας όπως ο Γαλλικός Μάης του ’68 και η Πολιτιστική Επανάσταση στην Κίνα. Η πτέρυγα αυτή διαφωνούσε με τις πολιτικές και στρατηγικές επιλογές του κόμματος.
Μετά την εκλογική αποτυχία του 1977, η αριστερή πτέρυγα της ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος όξυνε την κριτική της τονίζοντας πως η δημιουργία του εκλογικού σχήματος της Συμμαχίας με τα θολά, μετριοπαθή και ετερόκλητα χαρακτηριστικά της, αποτελούσε την κύρια αιτία της εκλογικής συρρίκνωσης. Η εσωτερική κρίση οξύνθηκε μέχρι τις παραμονές της σύγκλησης της Β’ Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης της οργάνωσης, την οποία η ηγεσία του ΚΚΕ Εσωτερικού δεν αναγνώρισε. Όσοι συμμετείχαν σε αυτή διαγράφτηκαν από την κομματική ηγεσία (65%-70% της οργάνωσης). Οι διαγραφέντες ίδρυσαν ξεχωριστή οργάνωση με τον τίτλο ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος Β’ Πανελλαδική.
Κατά τη διάσπαση του 1987, όταν η πλειοψηφία του ΚΚΕ εσωτερικού ίδρυσε την Ελληνική Αριστερά (ΕΑΡ), ο Ρήγας Φεραίος αποτέλεσε νεολαία του ΚΚΕ Εσωτερικού/Ανανεωτική Αριστερά.

Τα επόμενα χρόνια συρρικνώθηκε και το 1999, τα λίγα μέλη που είχαν απομείνει επέλεξαν να μετονομαστούν σε Νεολαία της Ανανεωτικής Κομμουνιστικής Οικολογικής Αριστεράς (ΑΚΟΑ).
Ο Ρήγας Φεραίος εξέδιδε τον Θούριο. Ανάμεσα στους κατά καιρούς γραμματείς της οργάνωσης ήταν οι Κώστας Κωσταράκος, Γιάννης Βούλγαρης, Μάνος Σωτηριάδης, Μπάμπης Γεωργούλας, Νίκος Βούτσης, Νίκος Φίλης, Μιχάλης Σαμπατακάκης κ.ά.EΚΟΝ Ρήγας Φεραίος – Β’ Πανελλαδική 1978 – 1981: μια ιστορική προσέγγιση. Tου Χριστόφορου Βερναρδάκη
Το να επιχειρήσει κανείς να «γράψει» για την Β’ Πανελλαδική συνιστά εγχείρημα αρκετά αντιφατικό. Από τη μια πρόκειται για μια βραχύβια χρονικά οργάνωση, από την άλλη για μια οργάνωση που η ιδεολογικο-πολιτική της επίδραση υπήρξε αρκετά σημαντική, ακόμα και μετά την αυτοδιάλυσή της. Το κείμενο που ακολουθεί δεν έχει σκοπό προφανώς να αποτελέσει την ολοκληρωμένη ιστορία της οργάνωσης. Αποτελεί ωστόσο το πρώτο, εξ’ όσων γνωρίζω, κείμενο που αναφέρεται στην ιστορία της, και ως προς αυτό έχει το προνόμιο να «προκαλεί» για μια συστηματικότερη και εξαντλητικότερη ανάλυση της εποχής.
Η προϊστορία της γέννησης
Η Ελληνική Κομμουνιστική Νεολαία «Ρήγας Φεραίος» αποτελεί συνέχεια της αντιδικτατορικής οργάνωσης «Ρήγας Φεραίος». Η τελευταία, οργάνωση της ανεξάρτητης αριστεράς, συμβάδισε ιδεολογικο-πολιτικά με το αίτημα της βαθειάς τομής στη λειτουργία και φυσιογνωμία του ΚΚΕ, όπως εκφράστηκε με τη διάσπαση του 1968 και τη δημιουργία του ΚΚΕ εσωτερικού.
Η μεταπολίτευση βρήκε την οργάνωση του Ρήγα και τους «Ρηγάδες – Ρηγίτισες» (σύμφωνα με το πολιτικό λεξιλόγιο της εποχής) να απολαμβάνουν τεράστιου κύρους στο χώρο της νεολαίας. Έτσι, παρά το γεγονός ότι στο ΚΚΕ εσωτερικού είχε ήδη διαμορφωθεί μια «δεξιά – ρεφορμιστική» πλειοψηφία, ο Ρήγας μαζικοποιήθηκε και δέχτηκε στις γραμμές του μεγάλο μέρος της νεολαίας της εποχής. Η οργάνωση μετονομάστηκε το 1974 σε Πανελλήνια Οργάνωση Νέων Ρήγας Φεραίος (ΠΟΝ Ρήγας Φεραίος).
Η λανθάνουσα αντίθεση κόμματος και Ρήγα θα αποτελεί σχεδόν παγιωμένη κατάσταση στο χώρο. Ήδη από το 1974 θα διατυπώνονται από το Ρήγα οι περισσότερο αντιπολιτευτικές προς την ηγεσία του κόμματος φωνές. Ας μη ξεχνάμε προφανώς και τις συνθήκες της εποχής: βρισκόμαστε μόλις 6 χρόνια από το Μάη του ’68 και ένα-δύο χρόνια από το Πολυτεχνείο του ‘73.
Το 1976 στην Α’ Πανελλαδική Συνδιάσκεψη η αντίθεση των δύο γραμμών θα εκφραστεί με το περίφημο δίλημμα «ΠΟΝ ή ΚΟΝ», δηλαδή Πανελλήνια Οργάνωση Νεολαίας ή Κομμουνιστική Οργάνωση Νεολαίας. Η ριζοσπαστική τάση του Ρήγα θεωρούσε αναγκαία τη μετονομασία της οργάνωσης σε «κομμουνιστική», αναφερόμενη στη λενινιστική θεωρία της «οργάνωσης – πρωτοπορία». Η γραμμή της ηγεσίας του κόμματος και των προσκείμενων σε αυτήν νεολαίων θεωρούσε, αντίθετα, ότι η «αποϊδεολογικοποιημένη» ονομασία μπορούσε να συσπειρώσει πλατύτερα στρώματα νεολαίων. Στην ουσία, το ζήτημα του ονόματος αντανακλούσε τη σύγκρουση μιας ρεφορμιστικής γραμμής που ήθελε το κόμμα να απευθύνεται στο «εθνικό ακροατήριο» και μιας γραμμής που ήθελε να παρέμβει στα κινήματα της νεολαίας με σαφείς ιδεολογικο-πολιτικές αναφορές. Η Α’ Πανελλαδική Συνδιάσκεψη θα ψηφίσει με μεγάλη πλειοψηφία τη μετονομασία της οργάνωσης σε «Κομμουνιστική» και έτσι δημιουργείται ημεταπολιτευτική ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος.
Η αντίθεση νεολαίας – κόμματος θα κορυφωθεί μετά το εκλογικό αποτέλεσμα του 1977, όταν η «Συμμαχία» (εκλογικό σχήμα που είχε συγκροτήσει το ΚΚΕ εσωτερικού) θα υποστεί μια απρόσμενη για τις τότε εκτιμήσεις εκλογική συντριβή, καταγράφοντας ποσοστό 2.7%. Η αποτίμηση του εκλογικού αποτελέσματος που ξεκινά την επομένη των εκλογών σε όλες τις οργανώσεις του κόμματος και του Ρήγα καταγράφει τις διαφωνίες, τόσο στα ζητήματα πολιτικής γραμμής και στρατηγικής όσο και στα ζητήματα φυσιογνωμίας του κόμματος. Η κριτική που αναπτύσσεται ιδιαίτερα στην Επιτροπή Πόλης Αθήνας του Ρήγα είναι σκληρή και η κομματική καθοδήγηση απαντά με καθαίρεση έξι στελεχών της, διοικητική αποκοπή τους από το Ρήγα και μεταφορά τους σε διάφορες οργανώσεις του κόμματος. Η Επιτροπή Πόλης αρνείται να δεχτεί την καθαίρεση των έξι στελεχών και δεν υλοποιεί την απόφαση του κόμματος. Στη σύγκρουση τοποθετείται το σύνολο των οργανώσεων του Ρήγα σε όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Η συγκρότηση της Β’ Πανελλαδικής
Η ληξιαρχική πράξη γέννησης της νέας οργάνωσης υπογράφεται τον Απρίλιο του 1978, όταν και συγκαλείται σε μεγάλο κινηματοθέατρο του Νέου Κόσμου η Β’ Πανελλαδική Συνδιάσκεψη της ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος. Με τη Συνδιάσκεψη αυτή επικυρώνεται η πορεία αποκοπής της πλειοψηφίας της οργάνωσης από το κόμμα, αφού η επίσημη κομματική καθοδήγηση δεν αναγνώρισε τη σύγκληση της Συνδιάσκεψης και διέγραψε αυτομάτως τα μέλη που συμμετείχαν στις διαδικασίες της.
Η διάσπαση δεν αποτελεί μια στιγμιαία κατάσταση. Είναι μια διαδικασία που ξεκινά τον Νοέμβριο του 1977 – αμέσως μετά τις εκλογές της 20ής Νοεμβρίου – και φτάνει μέχρι τον Απρίλιο του 1978 όταν και συγκαλείται η τετραήμερη Συνδιάσκεψη. Στους πέντε μήνες που μεσολάβησαν υπήρξαν συνεχείς Ολομέλειες των οργανώσεων και των οργάνων του Ρήγα, πολλές φορές μάλιστα και κοινές συνεδριάσεις με τις κομματικές οργανώσεις και τα αντίστοιχα όργανα του κόμματος. Η σύγκληση της Β’ Πανελλαδικής Συνδιάσκεψης υπήρξε δηλαδή η κορύφωση μιας πολύμηνης εσωκομματικής διαδικασίας, που περιελάμβανε κείμενα διαλόγου, συγκρούσεις, προσπάθειες εξομάλυνσης της κρίσης, κ.ο.κ.
Στη Β’ Πανελλαδική θα προσχωρήσει περίπου το 70% της ενιαίας οργάνωσης του Ρήγα. Ακριβής αριθμός για τα μέλη δεν υπάρχει. Γνωρίζουμε ωστόσο ότι τα μέλη του ενιαίου Ρήγα ανέρχονταν το Μάιο του 1977 σε περίπου 3.500 – 4.000 και υπολογίζεται ότι έφτασαν το Νοέμβριο του ίδιου χρόνου σε 4.500 – 5.000 μετά και την καμπάνια για την «Ψήφο στα 18». Η Β’ Πανελλαδική θα κυριαρχήσει συντριπτικά στις μαζικότερες οργανώσεις του μεταπολιτευτικού Ρήγα, δηλαδή στη Σπουδάζουσα Αθήνας και στη Μαθητική Οργάνωση Αθήνας. Θα κερδίσει την πλειοψηφία των επίσης μαζικών οργανώσεων των συνοικιών της Αθήνας και της Σπουδάζουσας Θεσσαλονίκης και θα αποσπάσει το σύνολο των μικρότερων αριθμητικά οργανώσεων της Σπουδάζουσας Πάτρας, Ιωαννίνων και Ξάνθης, καθώς και των οργανώσεων των Εργαζομένων και των Καλλιτεχνών. Με τη Β’ Πανελλαδική θα συνταχθεί επίσης η πλειοψηφία των οργανώσεων του Ρήγα στο Παρίσι, στη Γένοβα, στο Τορίνο, στη Χαϊδελβέργη και στη Ρουμανία. Αντίθετα, δεν θα υπάρξει μεγάλη προσχώρηση από τις (μικρές αριθμητικά) οργανώσεις της Επαρχίας και των ΚΑΤΕΕ. Τη Β’ Πανελλαδική ακολούθησαν και περίπου 300 κομματικά μέλη του ΚΚΕ εσ. σε όλη την Ελλάδα, που ωστόσο παρά τις αρχικές προσπάθειες δεν έγινε δυνατόν να συγκροτηθούν οργανωτικά.
Με τη διάσπαση του Ρήγα το 1978 κλείνει ένας μεγάλος κύκλος για το ΚΚΕ Εσ. Η γενιά του Πολυτεχνείου, αλλά κυρίως η γενιά του μεταπολιτευτικού Ρήγα διαλέγει το δρόμο της πολιτικής αυτονόμησης. Η νεολαία του ΚΚΕ Εσ. από κει και πέρα θα ανασυγκροτηθεί σχεδόν εκ του μηδενός.
Μια «νεολαία – κόμμα» ή ένα «κόμμα νεολαίας»
Από το Μάιο του 1978 η Β’ Πανελλαδική αρχίζει να λειτουργεί ως αυτόνομος πολιτικός οργανισμός. Η (ιστορική και αναγκαστική) πρωτοτυπία της έγκειται στο γεγονός ότι αποτελεί μια νεολαιίστικη οργάνωση χωρίς κομματικό φορέα, ή αντίστροφα, ένα «κόμμα» που έχει μόνο νεολαία και εξ’αυτού του λόγου παρουσία αποκλειστικά σχεδόν στον εκπαιδευτικό μηχανισμό. Η Β’ Πανελλαδική αποτελείται κατά 95% από φοιτητές και μαθητές. Ακόμα και οι οργανώσεις των συνοικιών αποτελούνται κυρίως από φοιτητές και λιγότερο από εργαζόμενους.
Η πρώτη περίοδος της Β’ Πανελλαδικής εκτείνεται από το Μάιο 1978 έως τον Ιούλιο 1979. Πρόκειται για περίοδο συντήρησης της οργάνωσης, ανίχνευσης προϋποθέσεων για ευρύτερες ιδεολογικοπολιτικές συγκλίσεις (αρχίζει ένας κύκλος επαφών με την ΕΔΑ του Μ. Γλέζου, τη Σοσιαλιστική Πορεία και την ομάδα του περιοδικού «Πολίτης») και παρέμβασης στο φοιτητικό κίνημα ενάντια στην πολιτική του ν.815 που είχε ήδη από το καλοκαίρι του 1978 εισαγάγει η κυβέρνηση Καραμανλή. Η κυκλοφορία του επίσημου περιοδικού της οργάνωσης «Αγώνας για την Κομμουνιστική Ανανέωση» αναδεικνύεται σε ισχυρό πόλο θεωρητικής παραγωγής και πολιτικής παρέμβασης. Στο κοινωνικό πεδίο η περίοδος εκείνη χαρακτηρίζεται από τις μαζικές φοιτητικές συνελεύσεις που στην ουσία προετοιμάζουν το κλίμα για το «θερμό χειμώνα» του 1979. Η Β’ Πανελλαδική με τη μαζική της παρουσία στις φοιτητικές συνελεύσεις έχει λειτουργήσει ως καταλύτης στην ανατροπή του συσχετισμού δυνάμεων μεταξύ του «καθεστωτικού μπλοκ» ΠΣΚ – ΠΑΣΠ και των ριζοσπαστικών δυνάμεων, υπέρ των δεύτερων.
Η δεύτερη περίοδος εκτείνεται από τον Σεπτέμβριο 1979 έως τον Νοέμβριο 1980. Στην ουσία αρχίζει με το κίνημα των καταλήψεων και φτάνει μέχρι την οριακή στιγμή της πορείας του Πολυτεχνείου 1980. Οι καταλήψεις του 1979 αποτελούν ίσως τη σημαντικότερη «πολιτική στιγμή» της Β’ Πανελλαδικής. Η ύπαρξη ενός νέου μαζικού πόλου μέσα στο φ.κ. αλλά και οι ιδεολογικές – θεωρητικές παρεμβάσεις του, πυροδοτούν μια έκρηξη κινημάτων, ρευμάτων και τάσεων. Η σχέση της Β’ Πανελλαδικής με τα ρεύματα αυτά είναι μια σχέση παράλληλης συμπόρευσης και αμφίδρομης αναφοράς. Τη στιγμή που οι οργανώσεις της παραδοσιακής «άκρας αριστεράς» (ΑΑΣΠΕ και ΠΠΣΠ) συρρικνώνονται ή διαλύονται και τα μέλη τους απορροφώνται μέσα στις κινηματικές διεργασίες, η Β’ Πανελλαδική μαζικοποιείται, αλλά κυρίως αποκτά ένα πολύ πιο διευρυμένο κοινωνικό ακροατήριο. Είναι η στιγμή που αποφασίζεται η συγκρότηση των πλατειών κινηματικών συσπειρώσεων ανά Σχολή (πρόδρομα σχήματα των μετέπειτα Αριστερών Συσπειρώσεων), που στις φοιτητικές εκλογές του 1980, καταγράφουν τεράστια άνοδο και απειλούν την ηγεμονία της ΠΣΚ και της ΠΑΣΠ. Η Β’ Πανελλαδική προχωρά με τον ίδιο τρόπο στη συγκρότηση μαζικών κινηματικών σχημάτων και στις γειτονιές της Αθήνας και εκδίδει την εφημερίδα ΤΑ ΑΥΘΑΙΡΕΤΑ. Η δυναμική της εποχής όμως έχει τα όριά της. Ο χώρος της ριζοσπαστικής αριστεράς που έχει δημιουργηθεί δεν θα καταφέρει να υπερβεί τη νεολαιίστικη φυσιογνωμία του και η σύγκρουση στην πορεία του Πολυτεχνείου το 1980 με την κυβέρνηση Ράλλη και τα ΜΑΤ θα τον βρεί χωρίς ευρύτερες κοινωνικές και πολιτικές συμμαχίες.
Η τρίτη περίοδος της Β’ Πανελλαδικής αρχίζει τον Δεκέμβριο 1980 και φτάνει έως τον Οκτώβριο 1981. Πρόκειται για την περίοδο της κρίσης. Η δυναμική του φ.κ. έχει ανακοπεί, η προσπάθεια κοινωνικής διεύρυνσης και πολιτικών συμμαχιών έχει αποτύχει, τη ίδια στιγμή που το ΠΑΣΟΚ και η κοινωνική συμμαχία της Αλλαγής προελαύνουν στην εξουσία. Οι ιστορικές εκλογές του 1981 θα αποτελέσουν ταυτόχρονα το τέλος του κύκλου της Β’ Πανελλαδικής και, ταυτόχρονα, το κλείσιμο μιας πρώτης εμπειρίας της μεταπολιτευτικής ριζοσπαστικής αριστεράς.
Οι επιδράσεις και η κληρονομιά της Β’ Πανελλαδικής
Αποτελεί ένα ιστορικό ερώτημα το πώς μια οργάνωση βραχύβια (τριάμισυ ετών) άσκησε μεγάλη ιδεολογικοπολιτική επιρροή κατά τα χρόνια της δράσης της και δημιούργησε αναμφίβολα ένα ιστορικό μύθο. Αν μπορούσε να διατυπωθεί μια συνοπτική απάντηση, θα ήταν ότι η Β’ Πανελλαδική επέδρασε στη ριζοσπαστικοποίηση (μέρους) της επίσημης αριστεράς και στην κοινωνικοποίηση της άκρας αριστεράς. Η παρουσία της εμβολίασε την αρχαϊκή και «υπερ-πολιτική» μέχρι τότε ελληνική αριστερά (σε όλες τις εκδοχές της) με τα νέα κοινωνικά κινήματα και τη λογική της αυθεντικής αυτονομίας τους, αλλά και με νέα (για την τότε ελληνική εποχή) ιδεολογικά και θεωρητικά ρεύματα. Η παρουσία της επενέργησε ως καταλύτης για την απελευθέρωση κοινωνικών δυνάμεων, τόσο από την παραδοσιακή αριστερά (ΚΚΕ) όσο και από την άκρα αριστερά, αλλά και για την εμφάνιση των λεγόμενων τότε «νέων κοινωνικών κινημάτων».
Από την άλλη μεριά δεν πρέπει κανείς να ξεχνά δύο σημαντικούς αντικειμενικούς παράγοντες που λειτούργησαν ανασταλτικά. Ο πρώτος είναι ανθρωπογεωγραφικός: η Β’ Πανελλαδική υπήρξε μια οργάνωση ανθρώπων ηλικίας κατά βάση από 16 έως 25 ετών. Μια οργάνωση πολιτικοποιημένων και μορφωμένων νέων, χωρίς όμως οργανικές σχέσεις με τις λαϊκές μάζες και τους εργαζόμενους. Ο δεύτερος είναι ιστορικοπολιτικός: η δράση της Β’ Πανελλαδικής συμπίπτει χρονικά με την περίοδο που επιλύεται η κρίση εκπροσώπησης των λαϊκών στρωμάτων υπέρ του ΠΑΣΟΚ και του προγράμματός του. Το ρεύμα της Αλλαγής είναι ιλιγγιώδες και σαρώνει στην πορεία του όλες τις αριστερές διαφορετικότητες
Η Β’ Πανελλαδική αυτοδιαλύεται μετά τον Οκτώβριο του 1981, όταν και θα έχει – εν πολλοίς ασυναίσθητα – την ωριμότητα να κατανοήσει ότι όταν μια οργάνωση έχει εξαντλήσει τον όποιο ιστορικό ρόλο τής αναλογεί, αν εξακολουθήσει να υπάρχει θα αναπαράγει μόνον τη γραφειοκρατία της.

 

https://tsak-giorgis.blogspot.com/2016/03/blog-post_99.html

Του Γ. Γ. 

Με αφορμή το καλό ένθετο που υπάρχει στην εφημερίδα των Συντακτών και αναφέρεται στην ίδρυση και την αντιδικτατορική δράση της οργάνωσης «Ρήγας Φεραίος» -κάποια στιγμή αν δεν υπάρξουν στην ιστοσελίδα της εφημερίδας θα σκανάρουμε εμείς κάποια ενδιαφέροντα αποσπάσματα- κάναμε μια σχετική αναφορά στην σημερινή έκτακτη πολιτική μας εκπομπή στον διαδικτυακό ρ/σ μας.

Μαζί με τον Ηρακλή ξεδιπλώσαμε τις αναμνήσεις μας για τα άτομα και την δράση αυτής της οργάνωσης. Δεν περιοριστήκαμε στο «χαλαρό» δηλαδή στις διαφορές που είχαν στην εμφάνιση και στον τρόπο συμπεριφοράς Ρηγίτισσες και Κνίτισσες στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης.
Ούτε εστιαστήκαμε  στο γεγονός ότι και την σημερινή κυβέρνηση την στελεχώνουν άτομα όπως ο Νίκος Φίλης, ο Νίκος Βούτσης και ο Πάνος Σκουρλέτης τα οποία υπήρξαν ηγετικά στελέχη του Ρήγα Φεραίου.
Περισσότερο αναφέραμε στο πώς «εξαργύρωσαν» μια σειρά άτομα τις αγωνιστικές τους περγαμηνές σ’ αυτή την οργάνωση και σήμερα «μεσουρανούν» στο αστικό σκηνικό.

Αρχισα λοιπόν να κάνω ένα σχετικό κείμενο για τους παλιούς Ρηγάδες. Να γράψω για αγωνιστές ενάντια στην Απριλιανή χούντα σαν τον Ξενοφώντα Γιαταγάνα που σήμερα έφτασε να κάνει καριέρα στη νομική υπηρεσία της Κομισιόν και το γραφείο του Ζακ Σαντέρ, προσφέροντας επίσης την αρθρογραφία του στον ΔΟΛ.

Για τον Χρύσανθο Λαζαρίδη στέλεχος του παράνομου Ρήγα Φεραίου ενός ατόμου που βρέθηκε να είναι στην συντονιστική επιτροπή της εξέγερσης του Πολυτεχνείου του ’73 και να συλληθεί αργότερα αργότερα από την χουντική ασφάλεια. Η πορεία του σαν σύμβουλος του Α. Σαμαρά είναι γνωστή. «Απέκτησε το σύνδρομο του εξωμότη, θυμίζει τις αλήστου μνήμης εποχές που, όσοι υπέγραφαν δήλωση μετάνοιας, καλούνταν από τους βασανιστές τους να δείρουν τους συγκρατούμενους φίλους τους», αντιγράφουμε από δημοσίευμα που αναφέρεται στην πολιτική διαδρομή του Χ. Λαζαρίδη.

Για τον δικηγόρο Χρήστο Λάζο που φυλακίστηκε και βασανίστηκε στο ΕΑΤ-ΕΣΑ για να καταντήσει κολλητός του Λαλιώτη και να αναλάβει κυβερνητική θέση.
Για την Αντιγόνη Φ. την κοπελιά που έφτιαξε τον Ρήγα Φεραίο στην Λέσβο και σήμερα σταδιοδρομεί στα γραφεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.

Εγκατέλειψα την προσπάθεια μου να συνεχίσω το κείμενο μου, όταν στο διαδίκτυο συνάντησα ένα άρθρο του Παναγιώτη Σωτήρη –έχει δημοσιευτεί στο περιοδικό Unfollow– που σίγουρα δίνει μια πιο πλήρη εικόνα για την οργάνωση Ρήγας Φεραίος και την πολιτική διαδρομή των μελών του, απ’ ότι θα μπορούσα να δώσω εγώ. Οπότε το παραθέτω:

Ρηγάδες του «Nαι», του «Όχι» και –αρκετά συχνά– της εξουσίας

Η ιστορία του «Ρήγα Φεραίου» ξεκινά τον Δεκέμβρη του 1967 ως Πανελλήνια Αντιδικτατορική Οργάνωση Σπουδαστών Ρήγας Φεραίος, συνδεδεμένη, μετά τη διάσπαση του 1968, με το ΚΚΕ εσωτερικού. Θα έχει σημαντική δράση στο αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα και στην εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Το καλοκαίρι του 1974 θα ονομαστεί Πολιτική Οργάνωση Νέων Ρήγας Φεραίος και το 1976 θα πάρει την ονομασία Ελληνική Κομμουνιστική Νεολαία (ΕΚΟΝ) Ρήγας Φεραίος. Το 1978 θα διασπαστεί και αυτοί που θα αποχωρήσουν θα δημιουργήσουν την ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος Β΄ Πανελλαδική. 
Θα γνωρίσει μια νέα οργανωτική ανάπτυξη στο πρώτο μισό της δεκαετίας του 1980, ενώ στη διάσπαση του ΚΚΕ εσωτερικού, το 1986-87, η πλειοψηφία του Ρήγα θα ταχθεί κατά της μετεξέλιξης που οδήγησε στη δημιουργία της ΕΑΡ, οπότε ο Ρήγας θα γίνει ουσιαστικά νεολαία του ΚΚΕ εσωτερικού / Ανανεωτική Αριστερά. Κάπου εκεί στην πραγματικότητα ολοκληρώνεται και ο κύκλος του μαζικού Ρήγα Φεραίου. Λίγα χρόνια αργότερα, στα τέλη τη δεκαετίας του 1990 όσες και όσοι αναφέρονται ακόμη θα διαμορφώσουν τις/τους Νέες/Νέους της ΑΚΟΑ.

Παρότι δεν ήταν σε κανένα βαθμό το πιο μαζικό ρεύμα της Αριστεράς, καθώς ποτέ δεν έφτασε τη μαζικότητα της μεταπολιτευτικής ΚΝΕ, που υπήρξε μια πραγματική παράλληλη κοινωνία, ούτε την εκρηκτική ευκολία με την οποία το ΠΑΣΟΚ έγινε πολιτική ταυτότητα (και ενίοτε διαβατήριο προς μια καλύτερη σχέση με την εξουσία), υπήρξε, όμως, τηρουμένων των αναλογιών αυτό που αποδείχτηκε περισσότερο επιδραστικό σε σχέση με την οργανωτική του δύναμη. Από τη στελέχωση κρίσιμων τομέων του Δημοσίου, μέχρι τη διαμόρφωση του ακαδημαϊκού χάρτη της χώρας, και από τη στελέχωση της δημοσιογραφίας από τη δεκαετία του 1980 και μετά μέχρι, στην πραγματικότητα, την άρθρωση της «ευρωπαϊκής προοπτικής» ως αναπόδραστου ορίζοντα της ελληνικής πολιτικής ζωής, η συνεισφορά όσων πέρασαν από τον Ρήγα και τις διαδρομές του ήταν παραπάνω από καθοριστική.

Το φαινόμενο παλαιά στελέχη της Αριστεράς και δη της ριζοσπαστικής να στελεχώνουν αργότερα το κράτος και τους ιδεολογικούς μηχανισμούς δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα. Ανανήψαντες Γάλλοι μαοϊκοί και τροτσκιστές εξακολουθούν να παίζουν ρόλο στη γαλλική πολιτική ζωή (ποιος θυμάται πια ότι ο γνωστός μας Πιέρ Μοσκοβισί ήταν τροτσκιστής μέχρι το 1984;), ο Γιόσκα Φίσερ ξεκίνησε από την παράδοση του Μάη του 1968 και ένα μεγάλο μέρος της ιταλικής πολιτικής ζωής και δημοσιογραφίας έχει προέλευση από την κομμουνιστική Αριστερά.

Όμως, το σημείο-κλειδί ήταν πάντα η εγκατάλειψη αρχών και ιδεολογιών, η πολιτική «απομάγευση» και η στροφή σε έναν ενίοτε κυνικό «ρεαλισμό». Ωστόσο, κατά έναν παράδοξο τρόπο, στην περίπτωση των μελών του Ρήγα Φεραίου δεν έχουμε να κάνουμε με ανανήψαντες, έστω και εάν προφανώς στη μεγάλη πλειοψηφία τους αποκηρύσσουν σήμερα την κομμουνιστική ταυτότητα. Αντίθετα, όποια και εάν είναι η σημερινή κατάληξή τους, πάντοτε αυτή ορίζεται ως ένα νήμα που προέκυψε από την τότε στράτευση στην νεολαία της Ανανεωτικής Αριστεράς.

Ενδεικτική αυτού του φαινομένου δεν είναι μόνο η διεκδίκηση της κληρονομιάς του Ρήγα Φεραίου και κατ’ επέκταση του ΚΚΕ εσωτερικού για την υποστήριξη ενίοτε ανταγωνιστικών θέσεων, είναι και ο τρόπος που αυτό αποτυπώνεται στην ατομική και συλλογική μνήμη. Το πρόσφατο και ιδιαίτερα αξιόλογο βιβλίο της Αγγέλας Καστρινάκη Και βέβαια αλλάζει!, ένα μείγμα προσωπικού χρονικού της στράτευσης της συγγραφέως στον μεταπολιτευτικό Ρήγα Φεραίο με μαρτυρίες συνοδοιπόρων και παλαιών συντρόφων της, αποτυπώνει με τρόπο σχεδόν συγκινητικό το πόσο καταλυτική εμπειρία ήταν αυτή (καθόλου τυχαία ότι γρήγορα υπήρξε δεύτερη έκδοση, ούτε βέβαια ότι, σύμφωνα με πληροφορίες, αναμένεται συνέχεια).

Οι πολλαπλές διαδρομές του Ρήγα Φεραίου

Γιατί, όμως, μπορούν τόσο διαφορετικές διαδρομές να καταλήγουν στην ίδια αφετηρία; Αυτό απαιτεί να δούμε πολύ προσεκτικά τις ίδιες τις πολλές διαδρομές του Ρήγα Φεραίου.

Κληρονόμος του αιτήματος της ανανέωσης του ελληνικού κομμουνιστικού κινήματος και με σημαντική συμμετοχή της πρώτης γενιάς στον αντιδικτατορικό αγώνα, ο μεταπολιτευτικός Ρήγας Φεραίος θα είναι πάντοτε σε μια ιδιότυπη σχέση σύγκρουσης με το ΚΚΕ εσωτερικού, με αποκορύφωμα την κρίση του 1977-78 και τη δημιουργία της ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος Β΄ Πανελλαδική.

Εξαρχής, το συγκριτικά περισσότερο ανοιχτοκέφαλο σε ζητήματα θεωρίας και πολιτισμού ρεύμα της ελληνικής νεανικής Αριστεράς θα κατοχυρώσει με αυτό τον τρόπο μια θέση στον ανταγωνισμό με την κατεξοχήν σημασιοδότηση της κομμουνιστικής ταυτότητας από την ΚΝΕ και του αιτήματος της αλλαγής από το ΠΑΣΟΚ. Παράλληλα, ο ίδιος ο τρόπος που βίωσε τις αλλεπάλληλες κρίσεις του, ήδη από το 1978, σήμαινε ότι ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1970, η διάρρηξη της ενεργού πολιτικής στράτευσης τροφοδοτούσε με δυναμικό άλλους χώρους της πολιτικής ζωής: από τη δημοσιογραφία μέχρι τον δημόσιο τομέα και το πανεπιστήμιο, κίνηση που θα επαναληφθεί και αργότερα στη διάσπαση του ενιαίου ΚΚΕ εσωτερικού, που θα είναι και η αρχή του τέλους για τον Ρήγα Φεραίο.

Η άνοδος του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία το 1981 και ο ιδιαίτερος ρόλος που αποκτούσαν υπουργεία που είτε είχαν φτιαχτεί λίγα χρόνια πριν (Πολιτισμού, Περιβάλλοντος και Χωροταξίας), είτε φτιάχτηκαν από το ΠΑΣΟΚ, όπως το διαβόητο υφυπουργείο Νέας Γενιάς, με πρώτο επικεφαλής τον Κώστα Λαλιώτη, δημιούργησαν ένα πλήθος κενών θέσεων στο Δημόσιο για νέες/ους επιστήμονες.
Ο ίδιος ο Κώστας Λαλιώτης θα επιδιώξει συνειδητά να προσελκύσει στη στελέχωση του κράτους –και ιδίως της γενικής γραμματείας Νέας Γενιάς– στελέχη που είχαν περάσει από το φοιτητικό κίνημα (συμπεριλαμβανομένης και της εξωκοινοβουλευτικής Αριστεράς).

Όλα αυτά σήμαιναν ότι ένα δυναμικό που είχε περάσει από την πολιτικοποίηση της Μεταπολίτευσης –και που σε ορισμένες περιπτώσεις είχε αποστασιοποιηθεί και από την ενεργό κομματική ένταξη– μπορούσε να απασχοληθεί –και να προσφέρει– σε κρίσιμους τομείς όπως ο χωροταξικός σχεδιασμός ή οι μεγάλες αναπλάσεις χώρων πολιτιστικής προστασίας, αλλά –ας μην ξεχνάμε ότι το βοηθούσε και η ιδεολογική του προεργασία– στις νεόκοπες υπηρεσίες που αφορούσαν τη σχέση με την τότε ΕΟΚ, συμπεριλαμβανομένης και της ελληνικής παρουσίας στη γραφειοκρατία των Βρυξελλών.

Αρκεί να αναλογιστούμε διαδρομές στελεχών του Ρήγα, όπως ο Χρήστος Λάζος, που θα βρεθούν από το υφυπουργείο Νέας Γενιάς, στις υπηρεσίες της Κομισιόν και αργότερα στην ηγεσία του ΕΚΕΒΙ, ή ο Ξενοφών Γιαταγάνας, στέλεχος του αντιδικτατορικού Ρήγα, αλλά και μεταφραστής του Αλτουσέρ και του Πουλαντζά ανάμεσα στα άλλα, που θα σταδιοδρομήσει στη νομική υπηρεσία της Κομισιόν φτάνοντας μέχρι και το γραφείο του Ζακ Σαντέρ.

Την ίδια στιγμή το μεγάλο άνοιγμα του Πανεπιστημίου στις δεκαετίες του 1980 και 1990 επίσης άνοιξε μεγάλα περιθώρια για την είσοδο ανθρώπων που είχαν περάσει από τη νεολαία του Ρήγα Φεραίου. Σε επάλληλα κύματα μπόρεσαν να σταδιοδρομήσουν, συμβάλλοντας σε μεγάλο βαθμό και στη διαμόρφωση του σημερινού ακαδημαϊκού χάρτη.

Βέβαια, και εκεί δεν έλειψαν αργότερα οι εκ διαμέτρου τοποθετήσεις. Στις μεγάλες συγκρούσεις του 2006-7 μπορούσε κανείς να δει από τη μια πανεπιστημιακούς προερχόμενους από τις διάφορες διαδρομές του Ρήγα Φεραίου (από τον αείμνηστο Σταύρο Κωνσταντακόπουλο και τον Στ. Σταυρίδη, έως την Τ. Ζορμπαλά, τον Τ. Πολίτη, και την Ξ. Χρυσοχόου) να συγκρούονται με παλαιούς Ρηγάδες που υποστήριξαν τη μεταρρύθμιση Γιαννάκου (από τον Γ. Βούλγαρη έως τον Μ. Ματσαγγάνη). Το φαινόμενο θα επαναληφθεί και αργότερα στη συνεχιζόμενη και σήμερα αντιπαράθεση για τα διαβόητα «Συμβούλια Ιδρύματος».

Ενδιαφέρον έχουν, επίσης, και οι εκ διαμέτρου αντίθετες πλέον τοποθετήσεις σε κρίσιμα θεωρητικά ζητήματα. Για παράδειγμα, εάν κανείς προσέξει την ιδιαίτερα συστηματική προσπάθεια με την οποία ο ιστορικός και δημοσιογράφος Τάσος Κωστόπουλος αποδομεί την απόπειρα ιστορικού αναθεωρητισμού και ιδεολογικού νεοσυντηρητισμού του Νίκου Μαραντζίδη, δύσκολα μπορεί να πιστέψει ότι και οι δύο πέρασαν από την ΕΚΟΝ Ρήγας Φεραίος.

Παράλληλα, ένας άλλος κλάδος όπου θα βρεθεί μεγάλο μέρος των στελεχών του Ρήγα Φεραίου είναι η δημοσιογραφία. Δεν είναι μόνο η ιδιαίτερη παιδεία που είχαν, αλλά και το γεγονός ότι τα έντυπα της Ανανεωτικής Αριστεράς υπήρξαν ιστορικά μεγάλα δημοσιογραφικά σχολεία. Μεγάλο μέρος της ανάπτυξης και εξέλιξης του ελληνικού Τύπου, από τη δεκαετία του 1980 και μετά, στηρίχτηκε σε κόσμο που προερχόταν και από τον Ρήγα Φεραίο. Και εδώ συναντούμε το παράδοξο, η κοινή προέλευση από τις διαδρομές του Ρήγα Φεραίου να ενώνει τις πιο διαφορετικές πρακτικές στο χώρο του Τύπου, δίνοντας κοινή αναφορά στον Γ. Φλώρο ή τον Θ. Τσεκούρα και στον Δ. Ψαρρά, στον Η. Κανέλλη και τον Δ. Τρίμη, στον Αλ. Παπαχελά και τον Ν. Φίλη, στη Β. Γεωργακοπούλου αλλά και τον Στ. Καπάκο, στον Κ. Νικολακάκο, αλλά και την Π. Διαμαντάκου, τον Θ. Γεωργακόπουλο, τον Β. Λυριτζή, τον πρόσφατα χαμένο Ανταίο Χρυσοστομίδη, τον Τ. Σαμαντά, τον Μπ. Παπαπαναγιώτου, τον Κώστα Τσαούση και πολλές και πολλούς άλλους…

Ενδιαφέρον έχουν και εδώ οι μετακινήσεις σε άλλα πεδία. Η Ινώ Αφεντούλη από τον Ρήγα Φεραίο θα βρεθεί στη δημοσιογραφία για να καταλήξει στο… ΝΑΤΟ (στη διεύθυνση Δημόσιας Διπλωματίας), ενώ ή Άννυ Ποδηματά από τον Ρήγα Φεραίο της Φιλοσοφικής Αθηνών θα βρεθεί στο διπλωματικό ρεπορτάζ, στην Ευρωβουλή με το ΠΑΣΟΚ, για να καταλήξει στο Ποτάμι.

Αυτό σήμαινε ότι σε μια κρίσιμη και μεταβατική φάση τόσο για την ελληνική κρατική διοίκηση όσο και για τον εκπαιδευτικό μηχανισμό αλλά και τον Τύπο, κόσμος που είχε περάσει από τον Ρήγα Φεραίο ήταν εκεί για να βάλει πλάτη αλλά και να δώσει στίγμα. Σε αυτό ας προσθέσουμε και την παραδοσιακά καλή σχέση του χώρου της Ανανεωτικής Αριστεράς και με τις τέχνες – παρά βέβαια την ιδιαίτερα ισχυρή επίσης παρουσία και του ΚΚΕ στους ίδιους χώρους.

Σε αυτό βοήθησε και η ίδια η ιστορία της Ανανεωτικής Αριστεράς. Η κρίση του 1977-78, η διαμόρφωση της έννοιας του ανένταχτου αλλά και η δεύτερη κρίση και διάσπαση του 1986-7 (με τη διαδοχική ίδρυση της ΕΑΡ και του ΚΚΕ εσ. ΑΑ) απελευθέρωσαν ένα δυναμικό σε μια περίοδο που ο άλλος μεγάλος φορέας της Αριστεράς, το ΚΚΕ, παρέμενε οργανωτικά πιο συμπαγής. Εκεί οι δύο διασπάσεις του 1989 και του 1991 θα απελευθερώσουν ένα δυναμικό, που, όμως, σε μεγαλύτερο βαθμό από τους Ρηγάδες, θα στραφεί στον ιδιωτικό τομέα, στον κόσμο των επιχειρήσεων και όχι στον ίδιο βαθμό στη στελέχωση των ιδεολογικών μηχανισμών. Όχι βέβαια πως δεν θα υπάρξουν και παλαιά στελέχη του Ρήγα που θα σταδιοδρομήσουν μετά την Αριστερά και στον κόσμο των επιχειρήσεων: η επιστροφή του Στέργιου Πιτσιόρλα στα πράγματα αυτό μας θυμίζει.

Από την αριστερή ανανέωση στον εκσυγχρονιστικό ευρωπαϊσμό

Όμως, αυτές οι αναφορές δεν απαντούν γιατί μπόρεσε να έχει τέτοια διείσδυση ο χώρος των Ρηγάδων. Αυτό πρέπει να αναζητηθεί στα ειδικά χαρακτηριστικά που είχε ο πολιτικός λόγος και η ιδεολογική συγκρότηση του Ρήγα Φεραίου, στις διάφορες –και συχνά αντιθετικές μεταξύ τους– παραλλαγές του. Ο ριζοσπαστισμός ως προς τα επιμέρους κοινωνικά κινήματα (οικολογικό, φεμινιστικό, απελευθέρωσης της ομοφυλόφιλης επιθυμίας), αλλά και τα δημοκρατικά αιτήματα (μέσα το αίτημα του «σοσιαλισμού με δημοκρατία και ελευθερία»), συνδυασμένος με την επιφύλαξη απέναντι σε αυτό που ίσως και λανθασμένα ορίστηκε ως «λαϊκισμός του ΠΑΣΟΚ», επέτρεπε να αρθρώνεται ένα αίτημα θεσμικού εκσυγχρονισμού που μπορούσε να έχει αριστερή ανάγνωση, αλλά στην πραγματικότητα διευκόλυνε και την προσπάθεια του ανερχόμενου νεοφιλελευθερισμού να απεκδυθεί –εν μέρει τουλάχιστον– τον μετεμφυλιακό αντικομμουνισμό.

Την ίδια στιγμή, σε αντίθεση με τον παραδοσιακό αντιιμπεριαλισμό του ΚΚΕ αλλά και του ιστορικού ΠΑΣΟΚ, ο χώρος της Ανανεωτικής Αριστεράς ήταν εξαρχής με τον «ευρωπαϊκό δρόμο». Σε μια χώρα όπου το ιδεολογικό βάρος των συμβολισμών της Μεταπολίτευσης παρέμεινε μεγάλο, ενώ ο εγχώριος νεοφιλελευθερισμός στη «μακρά πορεία του μέσα στους θεσμούς» κατεξοχήν πήρε τη μορφή του ευρωπαϊστικού καταναγκασμού, οι προερχόμενοι από τον Ρήγα Φεραίο δημοσιολόγοι, στελέχη, διανοούμενοι ήταν οι κατάλληλοι άνθρωποι στην κατάλληλη θέση: μπορούσαν να δώσουν προοδευτική και κοινωνική χροιά στην επιχείρηση πλήρους προσαρμογής στις ευρωπαϊκές νόρμες.

Κατεξοχήν στιγμή αυτής της ηγεμονικής εκδίκησης της Ανανεωτικής Αριστεράς θα είναι η δημιουργία του Συνασπισμού το 1989. Παρά τη συντριπτική οργανωτική υπεροχή του ΚΚΕ, στην πραγματικότητα θα είναι ο ευρωπαϊστικός μεταρρυθμισμός της ΕΑΡ που θα βάλει τελικά το καθοριστικό ιδεολογικό στίγμα, σε μια ιδεολογική σύνθεση που στην πραγματικότητα θα παραμείνει ο στρατηγικός πυρήνας και του ΣΥΝ και του μετέπειτα ΣΥΡΙΖΑ, εάν φυσικά παρακάμψουμε την «κινηματίστικη» ρητορική που, άλλωστε, πλέον στην εποχή του τρίτου μνημονίου φαντάζει μακρινή ανάμνηση.

Όμως, η ηγεμονική απήχηση αυτής της σύνθεσης δεν θα περιοριστεί στο χώρο της Αριστεράς. Στην πραγματικότητα, σε μεγάλο βαθμό η ιδεολογία του εκσυγχρονισμού, όπως αρθρώθηκε στη δεκαετία του 1990, αξιοποίησε πλευρές του λόγου που προερχόταν από παραδόσεις της Ανανεωτικής Αριστεράς, αλλά και στελέχη με τέτοια προέλευση. Πολλοί από τους πανεπιστημιακούς, τα στελέχη της διοίκησης, αλλά και τους δημοσιογράφους που θα κάνουν πολιτικό αφήγημα (αλλά και νομοσχέδια, και προγράμματα και… ΚΠΣ) τον κατά Κώστα Σημίτη εκσυγχρονισμό θα προέρχονται από την ανανεωτική πτέρυγα της Αριστεράς. Ας μην ξεχνάμε ότι πολύ πριν τη ΔΗΜΑΡ, η ΑΕΚΑ είχε ήδη δείξει το δρόμο της διαμόρφωσης ενός επιθετικού αιτήματος καπιταλιστικού εκσυγχρονισμού που να αρθρώνεται από το εσωτερικό της Ανανεωτικής Αριστεράς.

Αρκεί να σκεφτούμε ότι, πέραν της ηγετικής φυσιογνωμίας του Νίκου Μπίστη, σε ένα σταθμό της διαδρομής που τον πήγε, από την ΚΝΕ, στο ΚΚΕ εσωτερικού, στο Συνασπισμό και τελικά, μέσω ακριβώς της ΑΕΚΑ, στο ΠΑΣΟΚ, θα είναι η ΑΕΚΑ η πρώτη εκδοχή μετάβασης από την αριστερή ανανέωση στην Κεντροαριστερά. Ενδιαφέρον πάντως έχει για τους κύκλους που κάνουν οι πολιτικές διαδρομές ότι στελέχη τότε της ΑΕΚΑ, προερχόμενα από τον Ρήγα Φεραίο, όπως ο Τάκης Κατσαρός και ο Δημήτρης Γιατζόγλου σήμερα ξαναβρίσκονται στον ΣΥΡΙΖΑ.

Η διαδικασία που θα ολοκληρωθεί με τη μνημονιακή συμπόρευση της ΔΗΜΑΡ και μεγάλου μέρους του ρεύματος του «αριστερού εκσυγχρονισμού» και σήμερα στην τυπική και επίσημη ένταξη στελεχών προερχόμενων από την Ανανεωτική Αριστερά όχι μόνο στα εγχειρήματα της Κεντροαριστεράς, αλλά και στο κατεξοχήν κόμμα του «Ακραίου Κέντρου», δηλαδή το Ποτάμι (ας μην ξεχνάμε ότι και ο Γρηγόρης Ψαριανός, πριν αναδυθεί σε πρωταθλητή της αυτογελοιοποίησης, από τον Ρήγα Φεραίο πέρασε, όπως και αρκετά από τα μέλη των οργάνων του Ποταμιού).

Οι αντιφάσεις που εξαρχής διαπερνούν την ιδεολογική σύνθεση της ανανεωτικής κομμουνιστικής Αριστεράς εξηγούν πώς παλιά στελέχη του Ρήγα αποτέλεσαν τη ραχοκοκαλιά της ΔΗΜΑΡ (από τον Δ. Χατζησωκράτη έως τον Θ. Μαργαρίτη), αλλά και της περισσότερο κινηματικής πλευράς του ΣΥΡΙΖΑ (ας θυμηθούμε τον Π. Λάμπρου). Ακόμη και η ιδιαίτερη παράδοση της Β΄ Πανελλαδικής θα οδηγήσει σε αντιφατικές απολήξεις: σήμερα ο Γ. Μηλιός είναι από τους σκληρούς επικριτές του ΣΥΡΙΖΑ, ενώ ο Χ. Βερναρδάκης συμμετέχει στο Υπουργικό Συμβούλιο.

Πάντως εντυπωσιακά παραδείγματα μεγάλης ιδεολογικής μεταστροφής είχαν προϋπάρξει: το παράδειγμα του εντυπωσιακού τόξου της διαδρομής του Χρύσανθου Λαζαρίδη από τον αντιδικτατορικό Αγώνα, την ηγεσία του Ρήγα, τη Β΄ Πανελλαδική, στις διαδρομές της σύγχρονης εθνικοφροσύνης και την επεξεργασία της ακροδεξιάς ατζέντας του Σαμαρά πάντα θα ξεχωρίζει.

Αλλά και άλλα πολιτικά στελέχη του Ρήγα Φεραίου περνώντας από την ακαδημία στην πολιτική θα μετατοπιστούν και πολιτικά. Πρόσφατο παράδειγμα ο Ηλίας Μόσιαλος, στέλεχος του Ρήγα Φεραίου τη δεκαετία του 1980, αργότερα βουλευτής με το ΠΑΣΟΚ και υπουργός Επικρατείας στην κυβέρνηση Παπανδρέου το 2011, ή ο πανεπιστημιακός Κώστας Χλωμούδης που ήταν πρόσφατα υποψήφιος βουλευτής με τη Δημοκρατική Συμπαράταξη στη Χίο.
Σε όλα αυτά ας προσθέσουμε και ένα στοιχείο ακόμη. Παρότι σε επίπεδο διακηρύξεων πολύ πιο δημοκρατική, η Ανανεωτική Αριστερά στην πράξη δεν απέφυγε την παθολογία των «διαδρόμων». Εάν η ιστορική εμπειρία του ΚΚΕ έτεινε περισσότερο προς την καθαγίαση της γραφειοκρατίας και της ιεραρχίας, αλλά και προς μια εμπιστοσύνη και σεμνότητα ότι το «κόμμα πάντα ξέρει καλύτερα», η εμπειρία της Ανανεωτικής Αριστεράς, χωρίς να υποτιμάμε την ανιδιοτέλεια πολλών ανθρώπων, είχε πολύ πιο έντονο το στοιχείο της εσωκομματικής ίντριγκας και του πολέμου των «διαδρόμων». Όπως βέβαια και της προσωπικής προβολής, μια που ήταν το βασίλειο των προσωπικοτήτων. Αυτή, όμως, είναι μια χρήσιμη δεξιότητα όταν μιλάμε για την πρόσβαση σε χώρους εξουσίας.

Βέβαια, όταν τα πράγματα έγιναν πραγματικά κρίσιμα, δηλαδή όταν μπήκαμε στον τρέχοντα κύκλο κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής κρίσης, τότε ο «αριστερής κοπής» εκσυγχρονισμός δεν δίστασε να διαλέξει το στρατόπεδο του «νόμου και της τάξης». Τόσο σε σχέση με τον Δεκέμβρη του 2008 όσο και αργότερα στις αντιμνημονιακές κινητοποιήσεις δεν θα είναι λίγοι οι διανοούμενοι ή οι δημοσιολογούντες από την πάλαι ποτέ παράδοση της Ανανεωτικής Αριστεράς που θα μιλήσουν ανοιχτά για επικίνδυνη κουλτούρα κινηματικής ανομίας και θα συνταχτούν με τις νεοφιλελεύθερες απόψεις πριν γίνουν και απολογητές των μνημονιακών πολιτικών. Από τον Γ. Βούλγαρη μέχρι τον Η. Κανέλλη και τον Δ. Γουσέτη, πλήθος θα είναι οι τοποθετήσεις που θα ανησυχούν για την έκρηξη της «βίας».

 

Πού είναι τώρα οι Ρηγάδες κι οι Ρηγίτισσες;

Μήπως το πέρασμα του χρόνου, η μετάβαση σε μια νεότερη γενιά πολιτικών στελεχών, από ηλικίες που δεν πρόλαβαν τον Ρήγα Φεραίο, σε συνδυασμό με την απαξίωση όσων ταυτίστηκαν με τις παραλλαγές του ακραίου μνημονιακού κέντρου, σημαίνει ότι ο κύκλος ενός μικρού σχετικά ρεύματος της Αριστεράς, που ωστόσο διαμόρφωσε σημαντικές πλευρές του πολιτικού και ιδεολογικού τοπίου, κλείνει;

Πάντως, η ειρωνεία της ιστορίας φέρνει σήμερα στελέχη του Ρήγα Φεραίου, που στη διάσπαση του 1987 αρνήθηκαν την αποκομμουνιστικοποίηση, όπως ο Ν. Βούτσης, ο Ν. Φίλης και ο Π. Σκουρλέτης, να πρέπει να υπερασπιστούν, σε συνεργασία με στελέχη της άλλης πλευράς στη διάσπαση του 1986-87, όπως ο Δ. Παπαδημούλης, τις μνημονιακές πολιτικές και μεθοδεύσεις απέναντι σε κριτικές από τα αριστερά, την ίδια ώρα που στελέχη του Ρήγα Φεραίου που σήμερα εκπροσωπούν τις απόψεις του ακραίου κέντρου, προερχόμενα επίσης από την Ανανεωτική Αριστερά, να δηλώνουν σε διάφορους τόνους τη θλίψη τους επειδή η χώρα δεν είναι τόσο νεοφιλελεύθερη όσο θα ήθελαν. Οι διαδρομές της Ανανεωτικής Αριστεράς εξακολουθούν να σφραγίζουν –και να ταλανίζουν– τη χώρα.

ΥΓ. (και disclaimer): όπως συμβαίνει πάντα με τις διαδρομές της Αριστεράς, οι βόλτες στους διαδρόμους της εξουσίας κάποιων –και σίγουρα όχι όλων– επωνύμων ας μην επισκιάσουν την προσφορά και την ανιδιοτέλεια του πλήθος των ανθρώπων, ανώνυμων και επώνυμων, που πέρασαν από τον Ρήγα Φεραίο, έμαθαν εκεί συντροφικότητα και αγωνιστικότητα για να συνεχίσουν με σεμνότητα και αξιοπρέπεια τη ζωή τους.

Οι μεγάλες δίκες αντιστασιακών οργανώσεων κατά της χούντας

Στη διάρκεια της δικτατορίας των συνταγματαρχών 1967-1974, στα πρώτα πέντε χρόνια της μαύρης επταετίας έγιναν στο στρατοδικείο Θεσσαλονίκης 12 μεγάλες δίκες, στις οποίες καταδικάστηκαν σε βαριές ποινές και ισόβια πάνω από εκατό μέλη αντιδικτατορικών οργανώσεων.

Από την πρώτη κιόλας μέρα της επιβολής της χούντας συγκροτήθηκαν αρκετές αντιστασιακές οργανώσεις και στη Θεσσαλονίκη, οι οποίες προέβησαν σε βομβιστικές και άλλες δυναμικές ενέργειες κατά του χουντικού καθεστώτος. Πολύ σύντομα, όμως, ο μηχανισμός της χούντας, με τη βοήθεια αυτόκλητων συνεργατών, εξουδετέρωσε τις αντιστασιακές οργανώσεις, ενώ στο στρατοδικείο σύρθηκαν δεκάδες αντιστασιακοί που καταδικάστηκαν σε πολύχρονες ποινές κάθειρξης και ισόβια. Στη σημερινό πρώτο σημείωμα για τη φετινή επέτειο θα αναφέρουμε διαγραμματικά τις σημαντικότερες οργανώσεις και τις δίκες τους στη Θεσσαλονίκη.

Στις δίκες αυτές δεκάδες θαραλλέοι αγωνιστές ύψωσαν την φωνή τους κατά της χούντας και των μηχανισμών της υψώνοντας παράλληλα με τη στάση τους και το φρόνημα του λαού. Στην αντίσταση κατά της δικτατορίας στη Θεσσαλονίκη αναδείχτηκαν πολλές ηρωικές γυναίκες, που εξευτελίστηκαν απάνθρωπα και βασανίστηκαν άγρια από τα όργανα της χούντας. Ανάμεσά τους η Αφροδίτη Κανάκη, η Ισμήνη Τσούτσια, η Θεοδώρα Κουλμανδά, η Γεωργία Σαρηγιαννίδου, η Τασούλα Γεωργούλια και προπαντός η Ασπασία Καρρά, η οποία παρότι έπασχε από πολυομυελίτιδα υπέστη από τους βασανιστές της ηλεκτροσόκ!

Πατριωτικό Αντιδικτατορικό Μέτωπο (ΠΑΜ)

Το «Πατριωτικό Αντιδικτατορικό Μέτωπο» είχε τις δυναμικότερες οργανώσεις στην πόλη. Μέσα στη διετία 1968-69 συνελήφθησαν και βασανίστηκαν πάνω από εκατό άτομα και σύρθηκαν με τον περίφημο νόμο του εμφυλίου 509/1947 «περί μέτρων ασφαλείας του κράτους κλπ» σε τρεις δίκες -των «41» (υπόθεση δολοφονίας Γιάννη Χαλκίδη), των «39» και των «17» – 97 μέλη του οποίου καταδικάστηκαν σε ισόβια και σε πολύχρονες ποινές. Επειδή οι δεκάδες κατηγορούμενοι δεν χωρούσαν στην αίθουσα του παλιού στρατοδικείου στην οδό Εθνικής Αμύνης, οι χουντικοί μεταμόρφωσαν σε στρατοδικείο τον αχανή χώρο του πολωνικού περιπτέρου στη Διεθνή Εκθεση.

Μεταξύ των καταδικασθέντων ήταν οι Χρήστος Μόσχος (καπετάν Πέτρος του ΕΛΑΣ), Αλέκος Ιωσηφίδης, Αλέκος Παπαλεξίου, Μιχάλης Γλερίδης, Ασπασία Καρρά, Αλέκος Γκαγκανιάρας, Μήτσος και Αγάπιος Σαχίνης, Νίκος Αικατερινάρης, Θόδωρος Καζέλης, Γρηγόρης Μπαντής, Νάντης Χατζηγιάννης, Σπύρος Σακέτας, Μιχάλης Σπυριδάκης, Σωκράτης Στεφανίδης, Αδάμ Δράγας.

Η δίκη των «17» του ΠΑΜ  στο στρατοδικείο Θεσσαλονίκης.

«Ρήγας Φεραίος»

Ο «Ρήγας Φεραίος» ήταν η οργάνωση που δραστηριοποιήθηκε αρκετά νωρίς κατά της χούντας και έκανε δυναμική την παρουσία του με αντιστασιακές ενέργειες και συνεχείς δίκες στα στρατοδικεία. Εντυπωσιακά ήταν τα πανό με συνθήματα κατά της χούντας που κρέμασε σε έξι πανεπιστημιακά κτήρια. Βέβαια ένα κρέμασμα πανό, σε συνωμοτικές συνθήκες και χωρίς τεχνική υποστήριξη, δεν ήταν εύκολη και ακίνδυνη πράξη. Οι ευφάνταστοι και θαρραλέοι νέοι της οργάνωσης Μιχάλης Σπυριδάκης, Γιάννης Γκιρκούδης, Σωτήρης Τσακμάκης και άλλα νεαρά μέλη της, κρέμασαν σε ειδικά σημεία τα ρολά με τα πανό και άναψαν το βραδύκαυστο φυτίλι. Όταν η κάφτρα έκαψε το σκοινί και το πανό ξετυλίχτηκε ξαφνικά μόνο του στην πρόσοψη του πολυώροφου κτηρίου, η ανησυχία των πανεπιστημιακών χουντικών φούντωσε, όπως και το αντιδικτατορικό φρόνημα των φοιτητών που παρακολουθούσαν ξαφνιασμένοι και ενθαρρυμένοι τα δρώμενα.

Μάιος 1969. Μεταγωγή των κατηγορουμένων στη δίκη του ΠΑΜ-Ρήγα Φεραίου στο στρατοδικείο Θεσσαλονίκης. Διακρίνονται: μπροστά ο Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης, πάνω από αριστερά: Μπάμπης Ζιώγας, Θωμάς Οικονόμου, Δημήτρης Τσεμεκίδης και Γιώργος Αναστασίου.

Πολλοί φοιτητές που καταδικάστηκαν ως μέλη του «Ρήγα», όπως οι Θωμάς Βασιλειάδης, Γιάννης Γκιρκούδης, Θωμάς Οικονόμου, Σωτήρης Τσακμάκης, αλλά και όλων των αντιστασιακών οργανώσεων, αποβλήθηκαν οριστικά από το πανεπιστήμιο, καθώς οι χουντικές υπηρεσίες ενημέρωναν τα πανεπιστήμια για τις καταδίκες και ζητούσαν από τις πανεπιστημιακές αρχές να προβούν σε πειθαρχική δίωξή τους, «επειδή πρόκειται περί κομμουνιστού επικινδύνου εις την Εθνικήν Ασφάλειαν», όπως σημείωναν τα απόρρητα έγγραφα της ασφάλειας προς το πανεπιστήμιο.

Οι καταδικασθέντες φοιτητές από το στρατοδικείο αποβάλλονταν και από το Πανεπιστήμιο. Οι διωκτικές αρχές ενημέρωναν σχετικά τις πρυτανικές αρχές για να κάνουν τα… δέοντα. 

«Λαϊκή Πάλη»

Οι κατηγορούμενοι στη δίκη της «Λαϊκής Πάλης». Καταθέτει στο στρατοδικείο ο Αντώνης Λιάκος. 

Εννιά ακόμη νέοι, που οι ποινές τους ήταν μεγαλύτερες από την ηλικία τους, οι περισσότεροι φοιτητές του πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, καταδικάστηκαν το 1969 από το στρατοδικείο σε βαριές ποινές ως μέλη της αντιστασιακής οργάνωσης «Λαϊκή Πάλη», που ιδεολογικά κινούνταν στο πλαίσιο της 4ης Διεθνούς (Τροτσκιστές). ΄Ηταν οι Αντώνης Λιάκος, Τριαντάφυλλος Μηταφίδης, Τάσος Δαρβέρης, Παναγιώτης Καϊσίδης, Ηλίας Οικονόμου, Ελευθέριος Καπώνης, Μιχάλης Αραμπατζόγλου, Πέτρας ‘Ελκας και Στέργιος Κατσαρός που έγραψε το βιβλίο «Εγώ ο προβοκάτορας, ο τρομοκράτης».

«Δημοκρατική Άμυνα»

Δυναμική παρουσία είχε το κλιμάκιο της Δημοκρατικής Άμυνας στη Θεσσαλονίκη, αντιστασιακή οργάνωση στην οποία συμμετείχαν κυρίως αστοί δημοκράτες, προβεβλημένα μέλη της κοινωνίας της πόλης. Η δίκη το Νοέμβρη του 1968 τάραξε τα λιμνάζοντα νερά των αστών της Θεσσαλονίκης, κυρίως για τη λεβεντιά με την οποία αντιμετώπισαν το στρατοδικείο οι κατηγορούμενοι, ο Στέλιος Νέστωρ, ο Παύλος Ζάννας, ο Γιώργος Σιπητάνος, ο Αργύρης Μαλτσίδης, ο Σωτήρης Δέδες, ο Κώστας Πύρζας.

Οι κατηγορούμενοι στη δίκη της «Δημοκρατικής Άμυνας». Από αριστερά : Παύλος Ζάννας, Γιώργηος Σιπητάνος, Στέλιος Νέστωρ, Σωτήρης Δέδες και Αργύρης Μαλτσίδης. Ο έκτος κατηγορούμενος Κώστας Πύρζας «κρύβεται» πίσω από τον Νέστορα. 

Εκτός από τους καταδισθέντες, στη Δημοκρατική Άμυνα συμμετείχαν οι καθηγητές Αριστόβουλος Μάνεσης, Δημήτρης Ευρυγένης, Μίμης Φατούρος, Ιωάννα Μανωλεδάκη, Παντελής Λαζαρίδης, η Μάγδα Κοτζιά, οι Νίκος Καλογερόπουλος, Γιάννης Βογιατζής, Νίκος Λεβεντάκης, Ανέστης Παπαδάκης και άλλοι φοιτητές.

Το κλιμάκιο της Δημοκρατικής Αμυνας στη Θεσσαλονίκη τύπωνε και κυκλοφορούσε ένα ενημερωτικό δελτίο τυπωμένο σε πολύγραφο με κριτική των πράξεων της χούντας και με ειδήσεις που δεν επέτρεπε να βγουν στο φως ή στο λογοκριμένο Τύπο η χούντα. Μεταξύ των δημοσιογράφων που έδιναν πληροφορίες στην οργάνωση ήταν ο Θανάσης Βαβίτσας, ο Βίκτωρ Νέττας, ο Δημήτρης Γουσίδης, ο Τάκης Καϊσης και ο Δημήτρης Τσαλίδης.

«Κίνημα 29^ης Μαϊου»

Το 1968 συγκροτήθηκε στη Θεσσαλονίκη και το «Κίνημα της 29^ης Μαϊου» από φοιτητές της Θεσσαλονίκης. «Έδρα» του ήταν ένα δίπατο παλιό σπίτι στην οδό Σπάρτης, στην περιοχή της Αγίας Τριάδας, όπου έμεινε με ενοίκιο ο ηθοποιός Γιάννης Κυριακίδης, που μετά την εξάρθρωση της οργάνωσης κατέφυγε στο εξωτερικό. Το «Κίνημα» τύπωνε συνθήματα και προκηρύξεις και αναλάμβανε την απόκρυψη καταδιωκόμενων από τη χούντα μελών του ΠΑΜ και του «Ρήγα Φεραίου». Στη διπλανή συνεχόμενη στέγη του σπιτιού, που συγκοινωνούσε με κρυφή είσοδο με το σπίτι του Κυριακίδη, τα μέλη της οργάνωσης είχαν κρύψει για μέρες τον φοιτητή της ιατρικής Μιχάλη Σπυριδάκη. Τον Αύγουστο του 1968 συνελήφθη η κύρια ομάδα του Κινήματος της 29^ης Μαϊου ( Αντώνης Γούλας, Επαμεινώνδας Όχουνος, Νίκος Χλωρός, Τάσος Τάντσης) και καταδικάστηκαν σε πολλά χρόνια κάθειρξης.

Οι περισσότεροι καταδικασθέντες από τα στρατοδικεία Θεσσαλονικείς κρατήθηκαν στις φυλακές του Γεντί Κουλέ, της Αίγινας και της Κέρκυρας ως τον Αύγουστο του 1973, όταν δόθηκε γενική αμνηστία από τον δικτάτορα Γιώργο Παπαδόπουλο.

Χ.ΖΑΦ.

Καταδικασθέντες αγωνιστές του αντιδικτατορικού αγώνα από το Στρατοδικείο Θεσσαλονίκης

Αύγουστος 1967.  Δύο δίκες μελών του  Πατριωτικού Αντιδικτατορικού Μετώπου (ΠΑΜ): Στην πρώτη: Μιχάλης Ακριβόπουλος (κάθειρξη 5 χρόνων), Θανάσης Κρατερός (φυλάκιση 4 χρόνων). Στη δεύτερη:   Μήτσος Σαχίνης (ισόβια), Αγάπιος Σαχίνης (20 χρόνια κάθειρξη), Λάζαρος Μαρίνος (18), Ιωσήφ Αναστασίου (7,5),  Πέτρος Χοργιατάκης  (7), Αντώνης Χαχούμης (3), Αικατερίνη Μαρίνου (2).

Νοέμβρης 1967, Μέλη του ΠΑΜ, σύντροφοι του δολοφονημένου Γιάννη Χαλκίδη: Χρήστος Μόσχος (καπετάνιος του ΕΛΑΣ),  ισόβια, Κώστας Βέρρος (καπετάνιος του ΕΛΑΣ), ισόβια, Γρηγόρης Παντής (20 χρόνια κάθειρξη), Κορωναίος (Νόνης) Κωνσταντικάκης (20), Φερδινάνδος (Νάντης)  Χατζηγιάννης (20), Βαγγέλης Αλεπίδης (18), Γιώργος Κισσάς (15), Ιωάννης (Μάκης) Λαζαρίδης (15), Κωνσταντίνος (Κωτσίκος) Παπαδόπουλος (12), Αφρούλα Σαπουντζή-Κανάκη (14), Σπύρος Σακέτας (5), Χρήστος Σιδηρόπουλος (5), Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος (5),  Στέργιος  Λεβέντης (10 μήνες), Νίκος Γιακουμίδης (4 μήνες). Με αναστολή: Νίκος Αικατερινάρης (4 χρόνια),  Ωραιοζήλη Ουρζουλίδου (3,5), Χρήστος Ζούτης (3), Ανδρέας  Βροχάρης (2,5), Πόπη Καζλάρη (2), Γιάννης Τσακμάκης (2),  Μανώλης Μητσιάς (ένα χρόνο). Με εκτόπιση:   Κώστας Γεωργόπουλος (2,5),   Λεόν Μπουρλά (5).

Νοέμβρης 1968. Μέλη της Δημοκρατικής Άμυνας: Στέλιος Νέστωρ (16,5 χρόνια κάθειρξη), Παύλος Ζάννας (10,5), Γιώργος Σιπητάνος (7,5),  Σωτήρης Δέδες (5,5),  Κώστας Πύρζας (5,5),  Αργύρης Μαλτσίδης (5,5).

Δεκέμβρης 1968. Μέλη της οργάνωσης «Κίνημα 29^ης Μαϊου»: Αντώνης Γούλας (18,5 χρόνια κάθειρξη), Τάσος Τάντσης (5,5 χρ. φυλάκιση), Επαμεινώνδας Όχουνος (4,4). Ο  Νίκος Χλωρός που όντας στρατιώτης προσήχθη ως μάρτυρας κατηγορίας,  συνελήφθη με διαταγή του στρατοδικείου και παραπέμφθηκε σε ξεχωριστή δίκη το Σεπτέμβριο του 1969 στην οποία καταδικάστηκε σε 5,5 χρόνια  φυλάκιση. Ο συγκατηγορούμενος Γιάννης Κυριακίδης, που είχε διαφύγει στο εξωτερικό, δικάστηκε ερήμην σε  φυλάκιση το Μάρτιο του 1971.

Μάιος 1969. Δίκη των 39 του ΠΑΜ και του «Ρήγα Φεραίου»: Αλέκος Παπαλεξίου (ισόβια), Σωκράτης Στεφανίδης (ισόβια), Αργύρης Μπάρας (ισόβια), Νίκος Μιχαηλίδης (ισόβια), Δημήτρης Τσεμεκίδης (25 χρόνια κάθειρξη), Θόδωρος Καζέλης (20), Λεωνίδας Χατζηπροδρομίδης (20), Μιχάλης Σπυριδάκης (16,5), Γιάννης Γρηγοριάδης (15,5), Γιώργος Μιχαλογιάννης (13), Πολύδωρος Βοϊτσίδης (11,5), Τάκης Παπαλεξίου (10,5), Σωτήρης Τσιακμάκης (10), Στέφανος Μιχαηλίδης (10), Γιώργος Αναστασίου (8), Κώστας Τόμτσης (8,5), Ισμήνη Τσούτσια (8,5), Χαράλαμπος Ζιώγας (8), Γιάννης Γκιρκούδης (7), Απόστολος (Λάκης) Προγκίδης (6), Γιάννης Πίτυρης (6), Περικλής Τερζής (6), Θεμιστοκλής Παπαζώης (5), Αναστασία Γεωργούλια (4,5), Θωμάς Βασιλειάδης (4), Ελένη Στεφανίδου (4), Βλαδίμηρος Γραμματικόπουλος (3), Δημήτρης Χατζηγιάννης (2,5), Χρήστος Αντώνογλου (2), Δημήτρης Σταματόπουλος (13 μήνες), Γιώργος Δρανδάκης (5 χρόνια με αναστολή), Γιώργος Κομψόπουλος (5 με αναστ.),  Βασίλης Ισσόπουλος (3 με αναστ.),  Γαρέφης Δελήγκας (3 με αναστ.). Με εκτόπιση: Βασίλης Μάστορας (5 χρόνια), Θωμάς Οικονόμου (2,5), Χρήστος Χριστοδούλου (2).

Ιούνιος 1969. Δίκη 17 μελών του ΠΑΜ : Αλέκος Ιωσηφίδης (ισόβια), Μιχάλης Γλερίδης (18,5 χρόνια κάθειρξη), Αλέκος Γκαγκανιάρας (12), Ασπασία Καρρά (11 χρόνια και 6 μήνες), Θεοδώρα Κουλμανδά (7), Αδάμ Δράγας (5), Θεοχάρης Κουτσουμάρας (5), Σταύρος Νάσκος ή Νάσος (5), Γεωργία Σαρηγιαννίδου (3 χρόνια και 6 μήνες), Χρήστος Νέικος (3). Με αναστολή: Συμεών Σελίδης (4), Αλέξανδρος Δοϊτσίνης (ένα χρόνο), Αριστοτέλης Κορσαβίδης (ένα χρόνο). Με εκτόπιση: Στέφανος Ιωακειμίδης (4).

Νοέμβρης 1969.  Για τη ρίψη αυτοσχέδιας βόμβας στο κτίριο του ΝΑΤΟ: Ρούσος Βρανάς (18 χρόνια),  Ανέστης Αναστασιάδης (3).

Φεβρουάριος 1970. Μέλη της Λαϊκής Πάλης:  Αντώνης Λιάκος, Τριαντάφυλλος Μηταφίδης, Τάσος Δαρβέρης και Στέργιος Κατσαρός (ισόβια), Ηλίας Οικονόμου (18,5 χρόνια κάθειρξη), Παναγιώτης Καϊσίδης (10), Μιχάλης Αραμπατζόγλου (10), Πέτρος Έλκας (4), Λευτέρης Καπώνης (εκτόπιση 2,5 χρόνων).

Ιούνιος 1971.  Μέλη της Οργάνωσης Μαρξιστών – Λενινιστών (ΟΜΛΕ):  Γιώργος Αδρίμης και  Πανταζής Αδρίμης  (ένα χρόνο φυλάκιση με πενταετή αναστολή). Οι Νίκος Μακράκης, Νίκος Αμπαδογιάννης και Θωμάς Μπαλαμπάνης αθωώθηκαν.

Νοέμβρης 1971. Για αναγραφή συνθημάτων οι Δημήτρης Σκεπαστός, Απόστολος Κουκουρίκος, και Γεώργιος Μπαλάσης (σε 6 μηνών φυλάκιση με τριετή αναστολή).

(Ο κατάλογος είναι από το βιβλίο μου: «Αντεθνικώς δρώντες… 1971-1974. Η Θεσσαλονίκη στα χρόνια της χούντας και η εξέγερση του Πολυτεχνείου της», Επίκεντρο, Θεσσαλονίκη 2011,  όπου και περισσότερες πληροφορίες για την περίοδο της χούντας στη Θεσσαλονίκη.