Ελαβα και εγω κυκλικο ενημερωτικο μειλ το σηκωνω. Για αλλη μια φορα ο κ Σπετσιωτης καταγραφει πολυτιμα ιστορικα στοιχεια της επαρχιας μας.

Αναζητειστε επισης το νεο βιβλιο που εγραψαν ο κ Σπετσιωτης και η κ Ντεστακου για την εκπαιδευση στην Ερμιονη στα τελη του προ περασμενου αιωνα

ΝΕΟ ΒΙΒΛΙΟ                                                                

Η «αναστήλωση» ενός ξεχασμένου σχολείου

  • Καλέ γιαγιά, τι όμορφα που γράφεις!

Έλεγε η εγγονή στην ηλικιωμένη γυναίκα, θαυμάζοντας τα ολοστρόγγυλα γράμματά της και τον καλοδουλεμένο γραφικό της χαρακτήρα.

Πάντα συνήθιζε η γιαγιά να σημειώνει με ευκολία κάθε πρωί τις δουλειές της ημέρας, αφού, όπως έλεγε, τα χρόνια πέρασαν και το μυαλό … φύρανε…

  • Μην ξεχνάς ότι έχω τελειώσει το Σχολαρχείο στις αρχές του περασμένου αιώνα! απαντούσε εκείνη χαμογελώντας. Η Καλλιγραφία και τα Ελληνικά, συνέχιζε, ήταν τα σπουδαιότερα από τα μαθήματα που μας δίδασκαν τότε. Θυμάμαι, ακόμη, με νοσταλγία τα μικρά σε μέγεθος και σχήμα βιβλία μας με τα λεπτά σαν τσιγαρόχαρτο φύλλα του!. Νομίζω πως κάποια έχω φυλάξει στο πατάρι…

Είχε και η Ερμιόνη το δικό της Σχολαρχείο! «Ελληνικό Σχολείο» ήταν επίσημη ονομασία του, συστάθηκε το 1890 και λειτούργησε μέχρι το 1909. Σ’ αυτό φοίτησαν 132 παιδιά του τόπου μας και κάποια είχαν λαμπρή σταδιοδρομία στη μετέπειτα ζωή τους.

Το Ε.Σ. Ερμιόνης δεν είχε ντόπιους Ελληνοδιδασκάλους ούτε δικό του κτήριο και έμενε… στο νοίκι! Ίσως και γι’ αυτό γρήγορα να ξεχάστηκε. Το ανακαλύψαμε στα Αρχεία, «διπλωμένο» σε μια κόλλα χαρτί από τον επιθεωρητή Ιωάννη Μεγαρέα κι αυτό μας αποκάλυψε τα μυστικά του!

Αν θέλετε κι εσείς να μάθετε περισσότερα και να γνωρίσετε το γενεαλογικό σας δέντρο, διαβάστε το νέο μας βιβλίο: «ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ (ΣΧΟΛΑΡΧΕΙΟΝ) ΕΡΜΙΟΝΗΣ» και η χαμένη ιστορία του!

Σημ. Τα «Ελληνικά Σχολεία» λειτούργησαν στη χώρα μας έναν αιώνα περίπου, από το 1836 έως και το 1929.

Γιάννης Μ. Σπετσιώτης – Τζένη Δ. Ντεστάκου

Γεώργιος Ι. Μήτσας

Ο Γενάρχης της ένδοξης οικογένειας των Μητσαίων

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Η οικογένεια των Μητσαίων, σύμφωνα με την παράδοση, έλκει τη μακρινή καταγωγή της από την ιστορική Χειμάρρα της Βορείου Ηπείρου.

Οι πρόγονοί τους λέγεται πως πήραν μέρος στη μεγάλη ναυμαχία της Ναυπάκτου, στις 7 Οκτωβρίου 1571. Εκεί, αντιμέτωποι βρέθηκαν ο ενωμένος στόλος των Ισπανών, Βενετών κ.λπ. με τον Τουρκικό στόλο ενισχυμένο με αλγερινά πλοία. Η περίφημη ναυμαχία έληξε με τη νίκη των συμμαχικών δυνάμεων και έτσι αναχαιτίστηκε ο επεκτατισμός των Οθωμανών στην Ευρώπη.

Στη συνέχεια οι Μητσαίοι μετακινήθηκαν στην Πελοπόννησο, κάποιοι έφτασαν στην Ερμιονίδα και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Ερμιόνη, απασχολούμενοι, κατά τα προεπαναστατικά χρόνια, με τη ναυτιλία, το εμπόριο αλλά και την πειρατεία.

Το επώνυμο της οικογένειας, «Μήτζας» αρχικά και κατόπιν «Μήτσας», φαίνεται να προέρχεται από τη λέξη «μίντζα», το εργαλείο, δηλαδή, με το οποίο άναβαν το μπουρλότο. Ίσως κάποιος από τους προγόνους τους να ήταν τρανός μπουρλοτιέρης. Έτσι, με τα χρόνια, φαίνεται ότι το παρατσούκλι έγινε επίθετο.1

Πατριάρχης της οικογένειας ήταν ο αυστηρός και θαρραλέος καραβοκύρης Γιώργος Ι. Μήτσας. Ένας πανέξυπνος και δραστήριος άνθρωπος, που άφησε ανεξίτηλο το αποτύπωμά του στον τόπο μας, το τελευταίο τέταρτο του 18ου έως τις αρχές του 19ου αιώνα. Στη μικρή κοινωνία της Ερμιόνης, ο καπετάν Γιώργης έζησε σαν άρχοντας απολαμβάνοντας πλουσιοπάροχα τιμές και ευρύτατη αναγνώριση.

Παντρεμένος με την Κρανιδιώτισσα αρχοντοπούλα Θεοδότη ή Θεοδώρα (;) της γνωστής εύπορης οικογένειας Σαρρή, απέκτησαν δυο γιους, τον Γιάννη και τον Σταμάτη, μετέπειτα οπλαρχηγούς και καπεταναίους της Ελληνικής Επανάστασης.

Ο καπετάν Γιώργης αναζητούσε συχνά και αξιοποιούσε τις νέες επαγγελματικές ευκαιρίες, νόμιμες και παράνομες, που του παρείχαν οι καιροί, θέλοντας να επεκτείνει και να προστατέψει την επιχειρηματική και εμπορική του δράση, που έφτανε μέχρι τη θαλάσσια πειρατεία, Έτσι έχτισε τον γνωστό ανεμόμυλο στην ανατολική άκρη της πόλης, στο «μάτι των ανέμων», λίγα μέτρα πάνω από τη θάλασσα.

Ο «Μύλος του Μπιστιού», όπως συνηθίσαμε να τον λέμε, είναι ένα επιβλητικό απομονωμένο οικοδόμημα χτισμένο τη δεκαετία 1780-1790. Έχει σχήμα κυλινδρικό με χοντρό τοίχωμα και δίνει την εντύπωση ενός ισχυρού προμαχώνα.

m%ce%b7%cf%84%cf%83%ce%b1%cf%82

Η πρόσβαση στον Μύλο από στεριά και θάλασσα δεν ήταν καθόλου εύκολη υπόθεση για τους παντός είδους σφετεριστές, πειρατές και ληστές αλλά και τους «περίεργους», καθώς απολάμβανε μιας φυσικής όσο και «μυστικής» προστασίας. Από τη μια οι απόκρημνοι ρυτιδωμένοι πέτρινοι όγκοι επάνω ακριβώς από τις ακτές του Ερμιονικού κόλπου έκαναν την αναρρίχηση αρκετά δύσκολη. Εμπόδιζαν τους επίδοξους και ανεπιθύμητους «επισκέπτες» να σκαρφαλώσουν και να φτάσουν στον Μύλο, καθώς θα γίνονταν εύκολα αντιληπτοί από τους φύλακες και βίαια θα απωθούνταν.

Από την άλλη, λίγα μέτρα παρακάτω, ανάμεσα σε απότομα βράχια, βρισκόταν το κρησφύγετο της τρομερής Βιτόριζας που παραμόνευε καρτερικά τους «αδιάκριτους και απερίσκεπτους επισκέπτες», γιατί τρεφόταν αποκλειστικά με ανθρώπινο κρέας. Ποιος θα τολμούσε, λοιπόν, να πλησιάσει σ’ εκείνο το μέρος ιδιαίτερα τη νύχτα;

Μετά τον θάνατο του Γεωργίου Μήτσα και του γιου του καπετάν Γιάννη, όπως έχει ειπωθεί, ο Μύλος περιήλθε στην κατοχή της κόρης του δεύτερου, Θεοδώρας, μετέπειτα συζύγου του Δημήτρη Νικολάου, ο οποίος διετέλεσε και Δήμαρχος Ερμιόνης.

Την ίδια περίπου εποχή με τον Μύλο του Μπιστιού (πριν από το 1770 υποστηρίζουν ορισμένοι) ο καπετάν Γιώργης έκτισε στα Μαντράκια τον περιώνυμο «Πύργο του Κουλέ», από την αρβανίτικη λέξη «κούλια», που θα πει αμυντικός πύργος.2

Μια πραγματική αετοφωλιά σκαρφαλωμένη πάνω στη βραχώδη πλαγιά, απροστάτευτη από τον νοτιά και τη σοροκάδα. Ένας Πύργος ιερός και μυστηριώδης, περιχαρακωμένος, λιτός και απρόσιτος, που έμελλε να κλείσει μέσα του κομμάτια της νεότερης ιστορίας του τόπου μας και της Ελλάδας.

 

Πρόκειται για ένα απροσπέλαστο κτίσμα δίπατο3 με υπόγειο σκοτεινό. Κάθε όροφος ήταν ένας ενιαίος χώρος 29 τετραγωνικών μέτρων, με εσωτερική ξύλινη σκάλα, τον καταρράχτη με την καταπακτή του που διευκόλυνε την επικοινωνία. Στο μεγάλο δωμάτιο του πρώτου ορόφου υπήρχε τζάκι χαμηλό για πολλές χρήσεις, κυρίως για την κατασκευή της πυρίτιδας (μπαρουτιού) και άλλων εκρηκτικών και πολεμικών υλών.

Δυο παράθυρα στον επάνω όροφο κι ένα στον κάτω, κοιτούν τον νοτιά. Ένα ακόμα τοξωτό παράθυρο φτιαγμένο με πέτρα που υπήρχε δυτικά στον επάνω όροφο, καθώς δείχνουν τα σημάδια, είναι  κλεισμένο από παλιά.

Ο Πύργος επικοινωνούσε με την κύρια κατοικία που βρισκόταν ακριβώς από κάτω, με τρία πέτρινα σκαλιά και πορτάκι, που οδηγούσε στη μικρή βραχώδη αυλή του σπιτιού.

Μπροστά από το σπίτι απλωνόταν το πέτρινο μαντράκι των Μητσαίων, που διευκόλυνε την ασφαλή προσάραξη των πλοίων και εξυπηρετούσε τα πληρώματα στην αποβίβαση και τη μεταφορά των εμπορευμάτων.

Σ’ αυτό το καστρόσπιτο που μοιάζει με απόρθητο φρούριο, με πολεμίστρες και κρυψώνες, ο καπετάν Μήτσας στέγαζε την οικογένειά του, καθώς φημολογείται, για να είναι ασφαλής και προστατευμένη, όταν αυτός απουσίαζε στα πολύμηνα μακρινά ταξίδια του από την Οδησσό μέχρι τη Μασσαλία! Στον ίδιο χώρο οι Μητσαίοι φύλαγαν τρόφιμα και πολεμοφόδια, απαραίτητα σε αποκλεισμούς και ένοπλες συρράξεις, αλλά και άλλα πολύτιμα αντικείμενα.

Σήμερα υπάρχει μόνο ο Πύργος ανακαινισμένος,4 με μπαλκόνι με ξύλινη περίφραξη κι ένα μεταγενέστερο σύγχρονο ξέχωρο χτίσμα στα βορειοανατολικά του, καθώς το σπίτι κάηκε από τους Γερμανούς στις 6 Απριλίου του 1944, την εβδομάδα του Λαζάρου,5 Έτσι χάθηκε «διά παντός» ένα ιστορικό χτίσμα της ιδιαίτερης πατρίδας μας. Απέμεινε η εντοιχισμένη, αναμνηστική πλάκα με επιγραφή να «συντηρεί» την ύπαρξή του…

mhtsas3

Στη θέση του λίγα μέτρα προς το εσωτερικό του δρόμου βρίσκεται η καλαίσθητη οικία του Δημήτρη και της Μαρίκας Τουτουντζή που αποπνέει την παράδοση και την ιστορία του τόπου μας.

ΣΗΜ.

  1. Είναι συχνό το φαινόμενο της μετατροπής του γράμματος (ζ) σε (σ) και η αποβολή του προηγούμενου συμφώνου (ν). Το Μήντζας, λοιπόν, έγινε Μήτζας και κατόπιν Μήτσας. Τη μεταβολή του (ν) τζ σε τσ την παρατηρούμε και σε άλλα ερμιονίτικα επίθετα. Έτσι το Καντζογιώργης της παλαιάς γραφής γίνεται Κατσογιώργης, το Σπετζιώτης – Σπετσιώτης κλπ.
  2. Τις πληροφορίες και τις φωτογραφίες του Πύργου μάς παραχώρησαν με προθυμία ο Δημήτρης και η Μαρίκα Τουτουντζή.
  3. Η σύζυγος του Θόδωρου Κανέλλη, Λέλα, έλεγε πως ο πύργος είχε και τρίτο πάτωμα. (Πληροφορία κας Ανθούλας Λαζαρίδου – Δουρούκου),
  4. Ιδιοκτησία της Έλενας Τουτουντζή – Κουμάντου δώρο του παππού της Θόδωρου Κανέλλη.
  5. Παλαιότερα στο ίδιο σπίτι έμενε η οικογένεια του Θεοδώρου Κανέλλη, πατέρα της Μαρίκας, καθώς ο παππούς της, Βασίλης Κανέλλης, είχε αγοράσει αρχικά τον Πύργο και στη συνέχεια το σπίτι. Στον πρώτο όροφο του πύργου είχε μείνει και ο Γκίκας Βρεττός, αδελφός του παππού μου Γιάννη, από τη μητέρα μου, με τη γυναίκα του Ελένη, αδελφή του Βασίλη Κανέλλη.

Τα κειμήλια των Μητσαίων

του Γιάννη Μ. Σπετσιώτη

Σε συνέχεια της επίσκεψης – ξενάγησης μελών και φίλων του Ερμιονικού Συνδέσμου στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο παρουσιάζουμε αναλυτικά τα σχετικά με τους Μητσαίους εκθέματα.

Ανάμεσα στα πολυάριθμα εκθέματα του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου (Ε.Ι.Μ.), κειμήλια της ιστορίας του νεότερου ελληνισμού, ξεχωριστή θέση κατέχουν τα άρματα και οι προσωπογραφίες (ελαιογραφίες) των καπεταναίων Γιάννη και Σταμάτη Μήτσα,

Η προγονική αυτή κληρονομιά είναι δωρεά του υποστρατήγου Γεωργίου Κατσαρού, απογόνου των καπεταναίων από τη μητέρα του1 και περιλαμβάνει, σύμφωνα με την κατάταξη του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, τα εξής:

  1. Μία πάλα του Σταμάτη Γ. Μήτσα
  2. Μία ασημένια επίχρυση πιστόλα
  3. Ένα ασημένιο επίχρυσο τάσι
  4. Μια φυσιγγιοθήκη
  5. Τρεις ασημένιες παλάσκες
  6. Δύο προσωπογραφίες (ελαιογραφίες) των ηρώων

Η πάλα

«Πάλα», λέξη τουρκική, λέγεται το κυρτό, πλατύ σπαθί με τη σταυροειδή λαβή, που μοιάζει με δρεπάνι. Θυμίζει, επίσης, το γιαταγάνι και το χαντζάρι (καμπυλωτή λεπίδα), όπλα που χρησιμοποιούσαν οι Άραβες και οι Τούρκοι.2

Η πάλα του καπετάν Σταμάτη Μήτσα έχει λάμα με αυλάκωση, είναι μιας κοπής (στομωμένη) και φέρει σύμβολα αποτροπαϊκά, δηλαδή, φυλακτά ή γούρια, που παρεμποδίζουν και διώχνουν ολότελα το κακό και τον κίνδυνο. Μεταξύ των συμβόλων της πάλας διακρίνεται η πεντάλφα, που συμβολίζει την αιωνιότητα και την ένωση του πνεύματος με την ύλη. Η λαβή της πάλας αρχικά ήταν κεράτινη. Η εκτιθέμενη σήμερα στο Ε.Ι.Μ. είναι μεταγενέστερη και έχει φτιαχτεί από ειδικούς με τέτοιον τρόπο, ώστε να μοιάζει με την παλαιά, που προφανώς έχει καταστραφεί.

Η θήκη της πάλας είναι δερμάτινη, δεμένη στο σύνολό της με φύλλο από ασήμι, με εξαίρεση ένα κομμάτι 15 εκ. στο κέντρο της, για λόγους οικονομίας ή αισθητικής. Στην επάνω πλευρά της θήκης, είναι χαραγμένο το όνομα «ΣΤΑΜΑΤΗΣ ΜΗΤΣΑΣ» και η επιγραφή «ΜΑΧΟΥ ΥΠΕΡ ΠΙΣΤ(Ε)ΩΣ ΚΑΙ ΠΑΤΡΙΔΟΣ».

Σύμφωνα με τον υπεύθυνο του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου, κ. Μαρίνο Καχρίλα, πρόκειται για μετεπαναστατική πάλα, καθώς συμπεραίνουμε από την όλη τεχνοτροπία αλλά και από το γεγονός ότι η επιγραφή είναι γραμμένη στην καθαρεύουσα.

Η πιστόλα

Είναι ηπειρώτικου τύπου από ασήμι επιχρυσωμένο και φέρει εγχάρακτη διακόσμηση από σαβάτι.3  Ο θρύλος θέλει η πιστόλα που φυλάσσεται σήμερα στο Μουσείο να είναι εκείνη που δώρισε ο Γεώργιος Καραϊσκάκης στον καπετάν Σταμάτη αναγνωρίζοντας την πολεμική του αξία και αρετή μετά τη μάχη της Καλλιρρόης, όπου έπεσε ηρωικά ο αδελφός του, Γιάννης.

Ο Μιχαήλ Παπαβασιλείου στο βιβλίο του «Οι Μητσαίοι» αναφέρει πως στη μάχη στα Δημαριά (1868) στη διάρκεια της Κρητικής Επανάστασης, ο Αντώνης Μήτσας είχε στο σελάχι του αυτή την πιστόλα, «χρυσοκάπνιστο χαρμπί» την ονομάζει. Την ώρα της μάχης ήρθε στα χέρια με τους Τούρκους και η πιστόλα του έπεσε στο χώμα. Όταν το αντιλήφθηκαν οι εχθροί όρμησαν να την αρπάξουν. Ο Α.Μ., αν και ήταν τραυματισμένος, επέστρεψε σαν σίφουνας και άρπαξε από τα χέρια τους το πολύτιμο ιστορικό κειμήλιο, με κίνδυνο να χάσει τη ζωή του.

Η πιστόλα αυτή είναι ένα από τα λαμπρά εκείνα ενθυμήματα που μας επιτρέπουν να προσεγγίζουμε πρόσωπα και γεγονότα του αγώνα σε μεγάλες στιγμές.4

Το τάσι

Το τάσι των Μητσαίων, το μεταλλικό κύπελλο με το φαρδύ χείλος που χρησιμοποιούσαν για να πίνουν κυρίως νερό, είναι από ασήμι επιχρυσωμένο και έχει χαραγμένη διακόσμηση από σαβάτι. Στην εικόνα διακρίνεται η βάση του κυπέλλου.

Η φυσιγγιοθήκη

Είναι η θήκη που έβαζαν τα βόλια. Κάποιες φορές την χρησιμοποιούσαν σαν φυλακτό βάζοντας μέσα το τετραβάγγελο, μικρό βιβλίο που περιείχε και τα τέσσερα Ευαγγέλια. Η φυσιγγιοθήκη των Μητσαίων έχει επικάλυψη χρυσού και φέρει την εικόνα του Αγίου Γεωργίου.

Οι παλάσκες (μπαρουταποθήκες)

Στις παλάσκες φυλάσσονταν τα πυρομαχικά, δηλ. έτοιμα βόλια, οι χαρτούτσες με τη γόμωσή τους. Το πάνω μέρος της παλάσκας λέγεται επίστεψη.5

Γενικά τα όμορφα στολίσματα στις «αρματωσιές» των αγωνιστών αποδεικνύουν το υψηλό επίπεδο της μεταλλοτεχνίας στην Ελλάδα κατά τον 19ο αιώνα αλλά και το δέσιμο που είχαν οι ήρωες με τα όπλα και γενικά τον πολεμικό εξοπλισμό τους.

Οι προσωπογραφίες

Υπάρχουν δυο προσωπογραφίες (ελαιογραφίες) μεγάλων διαστάσεων των ηρώων στο Ε.Ι.Μ. με χαραγμένες τις χρονολογίες γέννησης και θανάτου των καπεταναίων. Θεωρούμε πως το έτος γέννησης δεν είναι το ακριβές.6

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  1. Η Μαργαρίτα Α. Μήτσα, μοναχοκόρη του Αντώνη Μήτσα, παντρεύτηκε τον γενναίο αξιωματικό Νικόλαο Κατσαρό με τον οποίο απέκτησαν δύο αγόρια, τον Γιώργο και τον Αντώνη. Ο Γιώργος φοίτησε στη Σχολή Ευελπίδων και αποφοίτησε ως ανθυπολοχαγός Πυροβολικού στις 22-6-1910. Κατά τους Βαλκανικούς πολέμους και ιδιαίτερα στη μάχη της Μανολιάσας (1-3 Δεκεμβρίου 1912) ο τότε υπολοχαγός Γεώργος Κατσαρός, Διοικητής της ορειβατικής Πυροβολαρχίας, πολέμησε με αυτοθυσία και σθένος κατά του εχθρού. (Εφημ. Ναυπλιακή Ηχώ, φ. 5ης Φεβρουαρίου 1928). Ο Γ.Κ. έφθασε στον βαθμό του Συνταγματάρχη και αποστρατεύτηκε με τον βαθμό του Υποστρατήγου. Θεωρείτο «λόγιος», αξιωματικός, πολυμαθέστατος και ήταν συγγραφέας στρατιωτικών εγχειριδίων.
  2. Η πάλα διακρίνεται από τη σπάθα, καθώς έχει λεπίδα πιο φαρδιά στην απόληξη, σε αντίθεση με τη σπάθα που έχει λεπίδα πιο στενή και ομοιόμορφη.
  3. Σαβάτι ονομάζουμε το κράμα μετάλλου από καθαρό ασήμι, χαλκό, μολύβι και θειάφι, που χρησιμοποιούσαν για τη διακόσμηση ασημένιων αντικειμένων αλλά και τη σχετική τεχνική.
  4. Η πιστόλα λειτουργούσε ακριβώς όπως ο αναπτήρας με την τσακμακόπετρα. Για να εκπυρσοκροτήσει έβαζαν στον μηχανισμό εκπυρσοκρότησης τον πυρόλιθο, μια σκληρή πέτρα που με την τριβή δημιουργούσε σπινθήρα.
  5. Αναλυτική περιγραφή βρίσκουμε στο βιβλίο της Κατερίνας Κορρέ, «Οι παλάσκες του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου».
  6. Προσωπογραφίες των Μητσαίων, Γιάννη και Σταμάτη, αλλά και του Αντώνη Μήτσα, γιου του Σταμάτη, βρίσκονται σε αίθουσα της Δημοτικής Κοινότητας Ερμιόνης. Μια σπάνια αυθεντική γκραβούρα του Αντώνη Μήτσα με φουστανέλα από την Θεσσαλική επανάσταση του 1854, στολίζει το σπίτι του Δημήτρη και της Μαρίκας Τουτουντζή. Όμοια γκραβούρα υπάρχει και στο Ι.Λ.Μ.Ε., ενώ παρόμοιος πίνακας βρίσκεται σε αίθουσα της Δ.Κ. Ερμιόνης. Μεγάλη φωτογραφία του Σταμάτη Αντ. Μήτσα, του απελευθερωτή του Μετσόβου σε νεαρή ηλικία, υπάρχει στην επάνω αίθουσα του Ι.Λ.Μ.Ε. Στον ίδιο χώρο βρίσκεται πίνακας ζωγραφικής με την κατάληψη του Παλαμηδίου, όπου ο νεαρός τότε Σταμάτης Γεωργίου Μήτσας είχε πρωταγωνιστικό ρόλο.