Γιατι Κούδισι;

Τωρα οι ντοπιοι που ρωτησαμε μας ειπαν πως κουσια λεγανε τα πηλινα σκευη που βαζανε το φαγητο και το Κουδισι βγαινει απο εκει γιατι στην περιοχη περνανε πηλο η ψηνανε πηλινα σκευη.Δεν το επιβεβαιωνω ουτε βρισκω στα Αλβανικα η Τουρκικα την λεξη κουδισι η κουσια να εχει συγγενεια με πηλινα σκευη. Στο λεξικο κουσια βρισκω τα παλιορουχα αρα δεν υπαρχει συσχετισμος. http://www.stephanion.gr/laiko_glossari_C.htm

Ο κοινοταρχης των Φουρνων κ Αντωνης  Πάνου μας ειπε πως τα παλια χρονια οι γυναικες φερνανε και πλενανε τα ρουχα στο ποταμι κοντα στον δευτερο νερομυλο στην αρχη του Καταφυκιου.Μπορει αυτο να δινει εξηγηση;

Εδω φωτογραφια του δευτερου νερομυλου στην αρχη του Καταφυκιου

Μια αλλη παραλλαγη της λεξης ειναι το μεγαλο δρεπανι που κοβει τριφυλλι  http://www.hosepsi.net/html/ntopiolalia.aspx?initial=*

Ο Νερομυλος που συμφωνα με κατοικους ηταν παλια μεχρι και την δεκαετια του 1960 το συνορο αναμεσα σε Καρακασι και Φουρνους βρισκεται στο μεσο περιπου της διαδρομης του φαραγγιου εκει που ο χωματινος δρομος στριβει και αρχιζει να ανηφοριζει αφηνοντας πλεον το ποταμι στ αριστερα του.

Απο εκεινο το σημειο μεχρι το Ηλιοκαστρο (Καρακασι -μαυρο φρυδι) υπαρχει ενα πανεμορφο νεαρο πευκοδασος.

Αριστερα μας το βουνο Διδυμο και διασχιζουμε το  Μαυροβουνι.Συμφωνα με την μαρτυρια της κ Παπαδημητριου η οικογενεια της ειχε τα κατσικια μεχρι τον Αυγουστο στο Φραγχθι και μετα τους διωχνανε απο το Λαμπαγιανα γιατι ξεκινουσαν τα χαρουπια .

Πηγαιναν λοιπον τα ζωα στην σπηλια του Αραπη απεναντι απο τον νερομυλο.Το Μαυροβουνι ζζεζζε στα Αρβανιτικα(σε αντιθεση με το Μαλι μπαρδι -ασπρο βουνι απο την ελλειψη βλαστησης και τα λευκα βραχια) ηταν την δεκαετια του 1960 τελειως καμμενο απο φωτια.

Ειναι ενα νεαρο πευκοδασος( καθολου μαυροβουνι καταπρασινο ειναι )αλλα με πολυ καυσιμη υλη μαζεμενη στα σπλαχνα του. Ο αερας δυνατος και δυσκολο να σηκωσεις  χαρταετους απο τους στροβιλισμους.

Σε πιθανη φωτια μονο απο τον αερα βλεπω αντιμετωπιση. Δεξαμενες ανεφοδιασμου (με κρουνους) πυροσβεστικων οχηματων και ζωνες πυρασφαλειας ανυπαρκτα.

Ειναι ενα υπεροχο δασος και θα ειναι κριμα να το χασουμε απο ελλειψη οργανωσης.

Αναρωτιεμαι σε ποιο σχεδιασμο υρασφαλειας μπαινει, του Δημου Ερμιονης η Κρανιδιου και αν οι κατοικοι της Ερμιονιδας που συμμετεχουν σε ομαδες εθελοντων πυρασφαλειας εχουν συμμετασχει ποτε σε ασκηση στην συγκεκριμενη περιοχη με δυναμεις της πυροσβεστικης.

Δηλαδη για να ακριβολογω δεν αναρωτιεμαι, ειμαι σιγουρος πως τιποτα τετοιο δεν εχει γινει.

Μεσα στο δασος υπαρχουν τμηματα καθαρα με ελιες και οργωμενα κομματια και στις πλαγιες βλεπεις καλοχτισμενες πεζουλες στα εγκαταλειμενα πλεον χτηματα.

Για τον νερομυλο καταγραφω οσα ειδα και εμαθα και ειμαι ετοιμος να δεχτω και να προσθεσω περισσοτερες πληροφοριες .

Οι ντοπιοι θα βρειτε αναλυτικη καταγραφη του μυλου σε βιβλιο του ντοπιου συγγραφεα που μου απαγορευεται να αναφερω το ονομα του και τους τιτλους των βιβλιων του.

Καταγραφη επισης υπαρχει στην σελιδα 148 του καταπληκτικου βιβλιου του Γιωργου Αντωνιου Μυλοι της Αργολιδας. Εχει καταγραψει με στοιχεια και φωτογραφιες ανεμομυλους και νερομυλους σε μια πολυ προσεγμενη εκδοση.Ειναι τιμη μου που εφτασε στα χερια μου με αφιερωση του συγγραφεα.

Ελπιζω καποια στιγμη η δημοτικη βιβλιοθηκη να κανει μια παρουσιαση της υπεροχης αυτης δουλειας (υπαρχει και βιντεο) και να κανει γνωστη στο ευρυτερο κοινο την αρχιτεκτονικη  κληρονομια στην επαρχια μας. 

Απ τη μερια μου γραφω αυτα που ειδα και τα λιγα που εμαθα ρωτωντας κατοικους της περιοχης.

Ακομα θελω να πω πως ενα σχιντο στη βαση του νερομυλου εχει γκρεμισει με τις ριζες του τον τοιχο του δωματιου που ειναι οι μυλοπετρες τοιχο που υποστηριζει ολη την κατασκευη.Ηδη χωματα εχουν σχεδον σκεπασει τις μυλοπετρες χρειαστηκε να τα απομακρυνω για να τος φωτογραφισω και αν δεν επισκευαστει ισως ολη η υπερκειμενη κατασκευη πεσει με τον καιρο.

Σε οποιαδηποτε Ευρωπαικη χωρα  το συγκροτημα αυτο θα εθεωρειτο μνημειο αρχιτεκτονικης και εργοστασιακης κληρονομιας και θα ειχε αναδειχθει. Στην χωρα μας ρημαζει. Η παρεμβαση πρεπει να ειναι αμεση.

Ο Νερομυλος εχει μια στερνα στο πανω μερος με διαστασεις   μηκος δεκα μετρα προς το ποταμι πλατος  εξη μετρα και βαθος αγνωστο γιατι εχει γεμισει με χωματα και ψηλα δεντρα. Ο πανω τοιχος προς την πλευρα του χωματοδρομου εχει πεσει μεσα στην στερνα.

Στο Δυτικο μερος της  οπου και το αυλακι υπαρχει ανοιγμα για το νερο διαστασεων περιπου 20 επι 2ο εκατοστα

Ο  νεραυλακας  εχει φαρδος 60 εκατοστα στο ξεκινημα και φτανει στα 20 εκατοστα στο τελος, το βαθος του ειναι λιγωτερο απο ενα μετρο γυρω στα 80 εκατοστα, και το μηκος του γυρω στα δεκαπεντε μετρα.

Οι τρεις οριζοντιες πετρες που ειναι χωμενες μεσα στις πλευρες δεν ξερω τι χρησιμοτητα εχουν.

Στο τελος του νεραυλακα υπαρχει η κρεμαση το χτισμενο μεσα στον τοιχο αυλακι δηλαδη που οδηγει το νερο στην φτερωτη. Σημερα ειναι κλεισμενη με πετρες και σακουλες παλαιοτερη καταγραφη εχει γινει για σιδερενιο πλεγμα που εμποδιζει ξυλα και πετρες να πεσουν πανω στην φτερωτη.

Λιγο πριν περι τα 50 εκατοστα υπαρχει ενα κοψιμο του νερου με στρογγυλη διοδο( γυρω στα 10 εκατοστα) και υψος οσο περιπου και οι οριζοντιες πετρες που φαινωνται στην παραπανω φωτογραφια.

Στο κατω μερος υπαρχουν δυο δωματια με εισοδο δυτικα .Το ενα αριστερα κοιταζωντας τον μυλο ειναι μικροτερο μπορει να ηταν αποθηκη η δωματιο του μυλωνα εχει ενα τετραγωνο μικρο ανοιγμα προς τον μυλο.

Το δευτερο δωματιο οπου και οι μυλοπετρες εχει ενα παραθυρο μπαινωντας δεξια προς το ποταμι διπλα του μια εσοχη στον τοιχο (ντουλαπι;) και απεναντι καμιναδα.

Τωρα ξερω πως δεν επιτρεπεται φωτια στους μυλους http://www.servis.gr/greek/ex_qa.htm αλλα μπορει να κανω και λαθος.Αριστερα οι μυλοπετρες με μεταλικο στεφανι οπως ειδα σπασμενες.

Λογικα απο κατω υπαρχει η φτερωτη ισως σε αλλη επισκεψη χωθω στο ανοιγμα που βγαινει το νερο η μπορεσω να βρω τροπο να την φωτογραφισω.

Ενας μεγαλος κορμος εχει πεσει καθετα μεσα στο δωματιο που εχει διαστασεις περιπου τρια επι πεντε μετρα .

Σχετικες πληροφοριες που μπορεσα να βρω γενικωτερα για τους υδρομυλους. Συγχωρηστε τα τυχον λαθη μου ελπιζω να με διορθωσετε οπου υπαρχουν και να γινει αυτο το αρθρο αρτιοτερο.

http://www.waterhistory.org/histories/waterwheels/

http://81.186.166.197/sppe/sppe2/sppe/PDFs/1417-1426_sppe.pdf

 
http://www.in.gr/Reviews/article.asp?lngReviewID=1668&lngChapterID=1813&lngItemID=1816
Ο πιο παλιός νερόμυλος που γνωρίζουμε λέγεται «υδραλέτης» και αναφέρεται από τον Στράβωνα.Στην Ελλάδα δεν είναι γνωστό πότε εμφανίστηκαν οι νερόμυλοι, κατά τους Ρωμαϊκούς χρόνους όμως υπήρχαν. Οι βασικοί τύποι νερόμυλου που λειτούργησαν είναι δύο: ο παλαιότερος «ρωμαϊκός» με όρθια εξωτερική φτερωτή και ο νεότερος «ανατολικός» (ή βυζαντινός) με οριζόντια εσωτερική.
Στην ηπειρωτική Ελλάδα και στα νησιά, όπου υπήρχε νερό, κτίστηκαν χιλιάδες. Χρησιμοποιήθηκαν κατά κύριο λόγο για το άλεσμα των δημητριακών και λιγότερο ως ταμπακόμυλοι (βυρσοδεψεία), ως μπαρουτόμυλοι ή για το άλεσμα οικοδομικών υλικών.
Συχνά το κτίσιμο ενός νερόμυλου συνοδευόταν και από το κτίσιμο της κατοικίας του μυλωνά, με αποτέλεσμα να δημιουργηθούν, σε αρκετές περιοχές, μυλοχώρια, όπου το κάθε σπίτι είχε και το νερόμυλό του.Ο μηχανισμός του νερόμυλου αποτελείτο από δύο μέρη: το κινητικό, που το αποτελούσαν η φτερωτή και τα εξαρτήματά της, και το αλεστικό, που περιλάμβανε τις μυλόπετρες με τα εξαρτήματα λειτουργίας.
Οι μυλόπετρες προέρχονταν συνήθως από τη Μήλο και την Κίμωλο, των οποίων τα εδάφη είναι ηφαιστειογενή. Η ποιότητά τους ήταν άριστη, γεγονός που τις καθιστούσε ακριβότερες. Αναφορά στην εξαιρετική τους ποιότητα βρίσκουμε σε έγγραφο του 1321 του Ενετού χαρτογράφου Μαρίνου Σανούδου του Πρεσβυτέρου. 

http://81.186.166.197/sppe/sppe2/sppe/PDFs/1417-1426_sppe.pdf 

Διηγηση του Γωργου Πινιαρα απο την Καλαμπακα

H φτερωτη γινοταν συνηθως απο ξυλο βελανιδιας

Τα λιθαρια οι μυλοπετρες ηταν περασμενα σε ενα μεγαλο πασαλο σιδερενιο.Πανω απο το πρωτο λιθαρι υπηρχε στερεωμενο ενα σιδερο η χελιδονα για να κουνιεται πιο ευκολα η μυλοπετρα

Πανω απο αυτα υπηρχε μια σκαφη με τρυπα εχει εμπαινε το σιταρι για να πεσει στις μυλοπετρες και να αλεστει.Κατω απ τα λιαθαρια εμπαινε ενα τσουβαλι ( η μια κασα) και μαζευε το αλευρι

Καθε τοσο οι πετρες εβγαιναν( γιατι με την χρηση γινονταν λειες ) και τις χαραζαν με σφυρι  να εχουν εγκοπες. Το πρωτο αλευρι που εβγαινε μετα απο αυτη τη διαδικασια το λεγανε «χαραϊ» και  δεν ηταν καθαρο.

http://dim-palat.ima.sch.gr/water/water_theme3.htm

Οι νερόμυλοι ήταν ιδιόκτητοι ή μοναστηριακοί, που νοικιάζονταν σε μυλωνάδες .Η αμοιβή του μυλωνά πληρωνόταν επί τοις εκατό και σε είδος(αλεύρι ή δημητριακά).Οι μύλοι εξυπηρετούσαν συνήθως τις τοπικές ανάγκες των γύρω χωριών.

Το νερό συγκεντρώνονταν στη στέρνα και από κει με την καρούτα ,μια μεγάλη σωλήνα, διοχετεύονταν στη φτερωτή με δύναμη.

 Υπήρχαν δύο μυλόπετρες, βαριές, από πέτρα , η μία ακίνητη και η άλλη κινούμενη. Το σιτάρι το έριχνε ο μυλωνάς στο σελό, ένα τεράστιο χωνί. Άλεθαν κυρίως αλεύρι και κριθάρι , βρώμη, ζωοτροφές για τα ζώα . Μπορούσε να αλέσει 150-200 οκάδες την ώρα. Με το αλεύρι αυτό οι γυναίκες ζύμωναν μαύρο ψωμί, αφού ο μύλος δεν μπορούσε να αλέσει τελείως το σιτάρι. Οι μύλοι της Βεργίνας δούλευαν επί εικοσιτετραώρου και ο μυλωνάς πληρωνόταν με ποσοστά και σε είδος , κυρίως σιτάρι. Η δουλειά του μυλωνά ήταν οικοτεχνική .Δούλευαν ο μυλωνάς με τα αγόρια του κυρίως .

Οι γυναίκες ήταν υπεύθυνες για τις δουλειές του σπιτιού και άλλες βοηθητικές εργασίες στο μύλο ή αναπληρούσαν το μυλωνά κατά τη σπάνια απουσία του.

Η παρακατω αναφορα και φωτογραφια ειναι απο http://www.tirins.gr/giorgosantoniou/anton2q.htm

Του Στέφανου Νομικού
Αρχιτέκτονα, μέλους Ινστιτούτου των Ελληνικών Μύλων (ΙτΕΜ)

Παρακατω αποσπασμα αρθρου με την περιγραφη των μερων ενος νερομυλου, διαβαστε ολο το αρθρο με τις υπολοιπες πληροφοριες ειναι πολυ καλο κατα την γνωμη μου.

http://www.neromylos-nikola.gr/perigrafh_neromyloy.htm

Μέρη νερόμυλου:
Η δέση ,  το μυλαύλακο (φυσικό και τεχνητό), η κόφτρα, η παλουκαριά, το μυλοβάγενο, ο κορμός, τα πετσώματα, το σιφούνι (σιφώνι), η χούρχουρη (χούνη), η καντάνη (κολόκα), η μπάλα (μπίλια), ο άξονας, το αβρόχι, η φτερωτή, οι μυλόπετρες ή μυλόλιθοι, η γούλη, η χελιδόνα, το επανωμύλι, η σκαφίδα, το καρπολόι, το βαρδάρι, η αλευροθήκη, ο γύρος, ο σταματήρας, ο σταυρός και το κτίριο. 

 Τι συναντούμε στο πέρασμά του νερού από το μέρος όπου έρχεται και μέχρι να φτάσει στα καρούτια και από εκεί στη φτερωτή.
 Μακριά από το νερόμυλο (500-1500μ περίπου) και σε κατάλληλη τοποθεσία, ο μυλωνάς φτιάχνει ένα φράγμα μέσα στο ποτάμι. Κόβει δηλαδή ένα μέρος του ποταμίσιου νερού και το κατευθύνει σε άλλη κοίτη. Το φράγμα αυτό οι μυλωνάδες το λένε «δέση». Από εδώ λοιπόν που αρχίζει και παίρνει την κινητήρια δύναμη το νερό, αρχίζουν και τα σύνορα, η περιοχή ας πούμε του νερόμυλου. Όλο το βάρος της εργασίας του ο μυλωνάς το ρίχνει στη δημιουργία μιας καλής δέσης. Η κατασκευή της προϋποθέτει ορισμένες γνώσεις καθώς και τα απαραίτητα εργαλεία και υλικά, που μόνο οι μυλωνάδες τα γνωρίζουν. Μέσα στο ποτάμι και σε άνοιγμα τόσο, όσο νερό χρειάζεται να παίρνει ο μύλος, τοποθετούν χοντρούς πασσάλους από πεύκα ή πλατάνια ή από άλλα σκληρά δένδρα μήκους 2-3 μ. και σε απόσταση 1-2μ. το ένα από το άλλο. Αυτά τα στερεώνουν καλά μέσα στο χώμα, γιατί αποτελούν το πιο σπουδαίο μέρος της δέσης. Η δέση γίνεται πάντοτε το καλοκαίρι, όταν το ποτάμι δεν έχει πολύ νερό. Οι χοντροί αυτοί κορμοί λέγονται και «μάννες». Από τη δέση το νερό εισέρχεται στην κοίτη του μυλαύλακου.
  Το μυλαύλακο είναι ένα αυλάκι, που αρχίζει από την δέση και τελειώνει στην καρούτα (κάδη, βαρέλια του νερόμυλου).Το πλάτος του δεν είναι σταθερό, αλλά εξαρτάται από τη μικρή ή μεγάλη «κρέμαση» ή «κάναλη». Συνήθως τα μυλαύλακα κυμαίνονται μεταξύ του ενός έως 1,50μ. περίπου στο πλάτος και ενός έως τριών μ. στο βάθος. Στην αρχή του αυλακιού, φτιάχνουν μια «αμπουριά», ένα φράχτη κάπως στερεό και σταθερό από διάφορα ξύλα βαλμένα σταυρωτά. Η αμπουριά αυτή είναι χρήσιμη γιατί εμποδίζει το πέρασμα στα χοντρά ξύλα ή άλλα αντικείμενα που φέρνει το νερό και όταν μπουν στο αυλάκι εμποδίζουν την κανονική ροή του, αλλά βοηθά επίσης στο να φτάνει το νερό στα καρούτια (βαρέλια) καθαρό.
 Ένα δεύτερο πράγμα απαραίτητο στο μυλαύλακο είναι η κόφτρα, που βρίσκεται πιο μακριά απ’ το νερόμυλο. Επειδή το χειμώνα υπάρχει πολύ νερό και είναι δυνατόν να προξενήσει ζημιές στο μύλο, κοντά στην αμπουριά κόβουν το αυλάκι και ανοίγουν ένα στόμιο, από το οποίο περνά το παραπανίσιο νερό και οδηγείται πάλι στο ποτάμι. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη κόφτρα που είναι πολύ κοντά στον μύλο, την οποία χρησιμοποιεί ο μυλωνάς για να διοχετεύει όλο το νερό του αυλακιού προς το ποτάμι, να εργάζεται ανενόχλητα και να μην βρέχεται απ’ το νερό, όταν θέλει να επισκευάσει διάφορα εξαρτήματα του μύλου.
Όταν το νερό πλησιάζει στο μύλο, πρέπει οπωσδήποτε να περάσει από τα «καρούτια» (κάδες ή βαρέλια). Παλιότερα γίνονταν από ξύλο και αργότερα από τσίγκο ή τσιμέντο. Τα καρούτια στον κάθε νερόμυλο, μπορεί να είναι ένα ή δύο, ανάλογα με το μέγεθος και τον αριθμό των μυλόπετρων. Παίρνουν την κατάλληλη λοξή θέση ακουμπώντας το επάνω μέρος σε τσιμεντένια πλάκα και το κάτω σε μια πέτρα ή ξύλο που λέγεται κολοβούτς. Στο κάτω μέρος του κολοβούτς μπαίνει ένα πρόσθετο και ειδικά φτιαγμένο ξύλινο και κυκλικό εξάρτημα,, το οποίο λέγεται σφουναριά, στο κέντρο της οποίας υπάρχει ένα σιφούνι ( σφουν). Με το σιφούνι που είναι ένα πολύ σπουδαίο εξάρτημα της βαρέλας ο μυλωνάς κανονίζει την ποσότητα του νερού που θα βγαίνει απ’ το βαρέλι καθώς και την κατεύθυνσή του, που οι μυλωνάδες την λένε λαμπάδα. Η λαμπάδα ρυθμίζεται κατά τέτοιο τρόπο που να χτυπά στο κατάλληλο σημείο της φτερωτής για να δίνει την κίνηση. Από το μέγεθος της διαμέτρου που έχει το σιφούνι, εξαρτάται και η απόδοση σε αλεύρι του μύλου. Σ’ αυτό συντείνουν επίσης η μεγάλη κρέμαση-κάναλη (ύψος υδατόπτωσης) και οι μεγάλες μυλόπετρες.
Σε βάθος ενός περίπου μέτρου, υπάρχει ένας μικρός θολωτός θάλαμος το «ζουριό», που κοντά του είναι η φτερωτή.

Στο κάτω μέρος αυτού του θαλάμου, παράλληλα και κατά μήκος των τοιχωμάτων, τοποθετούνται δυο χοντροί κορμοί δένδρων, μήκους 80εκ. περίπου.

 Στη μέση αυτών των παράλληλων κορμών χαράζουν μια υποδοχή, μέσα στην οποία τοποθετείται εφαρμοστά ένας άλλος πελεκημένος και τετραγωνισμένος κορμός που λέγεται «ταμπάνι», ενώ οι δυο παράλληλοι κορμοί λέγονται «προσκέφαλα».

Πάνω λοιπόν στα προσκέφαλα στηρίζεται το ταμπάνι. Τα προσκέφαλα και το ταμπάνι αποτελούν τη βάση του μύλου.

Ακριβώς πάνω από τη βάση και σε ύψος 1,50μ. περίπου γίνεται η στρώση, στο σημείο που πέφτει το νερό και χτυπά τη φτερωτή.

Το νερό όμως δεν περνά πάνω από το πάτωμα, γιατί αυτό γίνεται με κορμούς δένδρων και σανίδια. Έτσι το μέρος σκεπάζεται καλά και δεν περνά ούτε μια σταγόνα. Αυτή είναι η στρώση.

Στο κέντρο της φτερωτής ανοίγουν μια στρογγυλή οπή, από την οποία περνά το αδράχτι, ο κεντρικός δηλαδή άξονας της κίνησης.

Το αδράχτι παλαιότερα γινόταν με ξύλο, σήμερα όμως αντικαταστάθηκε με μέταλλα που δεν υφίστανται φθορά.

Επάνω τώρα στη στρώση κι ακριβώς στο κέντρο του ταμπανιού, τοποθετείται η κάτω μυλόπετρα, στερεώνεται καλά και προπαντός αλφαδιάζεται για να μη γέρνει. Στο κέντρο της μυλόπετρας, που μένει ακίνητη, κάνουν μια οπή τετράγωνη. Εδώ προσέχουν ώστε η τετράγωνη αυτή οπή να είναι ακριβώς στην ίδια κατακόρυφο με την τετράγωνη υποδοχή του ταμπανιού της βάσης.

Στην υποδοχή του ταμπανιού στερεώνεται ένα σίδερο σχήματος ορθογωνίου παραλληλεπιπέδου.

Το σίδερο αυτό λέγεται κάβουρας και είναι από ατσάλι για να αντέχει στην τριβή και να μη φθείρεται. Στο κέντρο αυτού του σίδερου υπάρχει μια μικρή οπή, στην οποία στηρίζεται ο κεντρικός άξονας κίνησης, το αδράχτι. Είναι ένα πολύ σπουδαίο εξάρτημα του μύλου, γιατί χωρίς αυτό καμία κίνηση δεν γίνεται στο μύλο.

Στο κάτω μέρος στερεώνουν ένα κομμάτι σίδερο ατσάλινο και μυτερό που λέγεται κεντρί και μπαίνει μέσα στην υποδοχή του κάβουρα και εκεί στηριζόμενο περιστρέφεται.

Στο πάνω μέρος έχει μια άλλη υποδοχή για ένα ατσάλινο στρόγγυλο σίδερο, που μπαίνει καρφωτό και εξέχει από την κάτω πέτρα 10-15 πόντους.

Στο κέντρο της μυλόπετρας, όπου είπαμε υπάρχει η τετράγωνη οπή, μπαίνει πολύ εφαρμοστά ένα ξύλο, του οποίου η οπή έχει τόσο μέγεθος, όσο και το πάχος που έχει το σίδερο του αδραχτιού. Αυτό το ξύλο λέγεται καρδιά.

Εκεί οδηγούνται οι καρποί με ένα χωνοειδές ξύλινο κοφίνι που είναι προσαρμοσμένο σε οριζόντιο ξύλο αρκετά πιο πάνω από τις μυλόπετρες και καταλήγει στο καρύκι.

Η ποσότητα του καρπού που πέφτει από το καρύκι στην καρδιά της μυλόπετρας, ρυθμίζεται από το βαρδάρι και τη βαρδαλίστρα, ξύλινα εξαρτήματα που ακουμπούν στην πάνω μυλόπετρα.
 Η Κόφτρα: κοντά στο στόμιο του μυλοβάγενου, πάνω στο μυλαύλακο, προς την πλευρά της φυσικής κοίτης του νερού, υπάρχει ένα άνοιγμα περίπου 0.50 εκατοστά του μέτρου το οποίο κλείνεται με ένα ξύλινο πλαίσιο, την «κόφτρα». Όταν πρέπει για κάποιο λόγο να διακοπεί η λειτουργία του μύλου, η κόφτρα αφαιρείται από το πλάι που βρίσκεται και τοποθετείται κάθετα στην κοίτη του μυλαύλακου. Τότε το νερό εκτρέπεται προς τη φυσική του κοίτη, το μυλοβάγενο παύει να τροφοδοτείται με νερό, οπότε σταματάει η λειτουργία του νερόμυλου.
 Η Παλουκαριά (Σκάρα): σε απόσταση μισού μέτρου από το στόμιο του μυλοβάγενου, κάθετα στην κοίτη του μυλαύλακου, τοποθετείται ξύλινη σκάρα «Παλουκαριά». Η σκάρα αυτή συγκρατεί τα αντικείμενα που παρασύρει (ξύλα, χόρτα, φύλλα, κ.λ.π.), να μην πέσουν στο μυλοβάγενο και βουλώσουν το Σιφούνι.
 Το μυλοβάγενο: αποτελείται από μία μεγάλη κάδη με ξύλινες δούγες, ύψους πάνω από 3.5 μέτρα. Έχει σχήμα κώνου, στενή στο κάτω μέρος, διαμέτρου 30 – 40 εκατοστά και 1.20 εκατοστά του μέτρου στο επάνω μέρος. Τις δούγες του μυλοβάγενου συγκρατούν ισχυρά μεταλλικά στεφάνια. Το επάνω μέρος του μυλοβάγενου, το οποίο στήνεται όρθιο σε ελαφρώς λοξή θέση, ακουμπάει σε ξύλινη κοίτη (κορίτα) μήκους περίπου 50 – 70 εκατοστών του μέτρου που είναι τοποθετημένη στην κατάληξη του μυλαύλακου, το δε κάτω μέρος του καταλήγει στον κορμό ή κόρμο.
 Ο Κορμός (κόρμος): προέρχεται από κορμό δένδρου κυρίως καστανιάς, ύψους 1 – 1.5 μέτρα, ο οποίος σκαλίζεται εσωτερικά, όπως το τουμπέκι του καφέ, ώστε να πάρει τη μορφή κάδου. Τα τοιχώματά του έχουν αρκετό πάχος για να αντέχουν στις πιέσεις του νερού.

Στο κάτω μέρος, λίγο λοξά ανοίγεται οπή (τρύπα) 10 – 15 εκατοστών του μέτρου (το σιφώνι ή σιφούνι). Στο επάνω μέρος του στομίου του κορμού δημιουργείται εσωτερική περιφερειακή υποδοχή, στην οποία εισέρχεται το κάτω μέρος του μυλοβάγενου. Η κατασκευή του κορμού είναι, όπως θα λέγαμε σήμερα «μασίφ», δηλαδή από συμπαγές ξύλο.
 Τα Πετσώματα: χρησιμοποιούνται για να στηρίζουν το μυλοβάγενο και τον κορμό. Στο πίσω μέρος του μυλοβάγενου, προς την κατάληξη του μυλαύλακου στερεώνονται στο έδαφος λοξά δεξιά και αριστερά, χοντρά ξύλινα δοκάρια που φτάνουν μέχρι το ύψος του μυλοβάγενου, ώστε να δημιουργείται ένα ικρίωμα, το οποίο στηρίζει το μυλοβάγενο στη λοξή θέση που τοποθετείται.
 Το Σιφούνι (Σιφώνι): στο κάτω μέρος του κορμού, λοξά, ανοίγεται στενή τρύπα (οπή) 10 – 15 εκατοστών του μέτρου, το σιφούνι (σιφώνι), από το οποίο εξέρχεται το νερό με μεγάλη πίεση, λόγω της υψομετρικής διαφοράς που υπάρχει μεταξύ του επάνω μέρους του μυλοβάγενου και του κάτω.
 Η Χουρχούρη (Χούνη): το κάτω μέρος του μυλοβάγενου – κορμού καταλήγει σε σκεπασμένο ρύθρο, βάθους και πλάτους 1.5 μέτρου περίπου. Το ρύθρο αυτό βρίσκεται μέσα στο χώρο του κτίσματος του νερόμυλου και ονομάζεται χούρχουρη (χούνη). Μέσω αυτής το νερό μετά την έξοδό του από το σιφούνι φεύγει για τη φυσική του κοίτη.
 Η Κατάντη (Κολόκα): στο μέσο της χουρχούρης, κάτω στο έδαφος στερεώνεται κορμός δένδρου, ίσος με το πλάτος της (συνήθως καστανιάς διότι είναι ανθεκτική στην επίδραση του νερού). Στο μέσο του κορμού δημιουργείται υποδοχή στην οποία τοποθετείται η μπάλια ή μπίλια.
 Η Μπάλα (Μπίλια): είναι μεταλλική σφαίρα μεγέθους όσο ένα μεγάλο τόπι. Η μπάλα τοποθετείται στην υποδοχή της κατάντης (κολόκας) και επάνω της πατάει η κάτω άκρη του άξονα, η οποία καταλήγει σε αιχμή. Όταν η μπάλα φθαρεί από την τριβή της αιχμής του άξονα, την στρέφουν ελαφρά ώστε να αλλάξει το σημείο στήριξής του.
 Ο Άξονας: στο κέντρο της κατάντης τοποθετείται κάθετα μεταλλικός άξονας, του οποίου το κάτω μέρος είναι αιχμηρό και στηρίζεται στη μεταλλική μπάλα. Ο άξονας ύψους 1 μέτρου περίπου, διέρχεται το κέντρο της κάτω μυλόπετρας όπου εφαρμόζει πλήρως με ξύλινο δακτύλιο, το «αβρόχι» και φτάνει στην άνω επιφάνειά της. Στο επάνω μέρος του άξονα στερεώνεται ισχυρό μεταλλικό έλασμα ύψους 2 – 3 εκατοστών.
 Το Αβρόχι: πρόκειται για ξύλινο δακτύλιο, ο οποίος εφαρμόζει στο χώρο μεταξύ του κενού της οπής του κέντρου της κάτω μυλόπετρας και του άξονα. Ο ρόλος του είναι τριπλός:
- Ενεργεί ως τριβέας (ρουλεμάν)
- Εμποδίζει τα σταγονίδια του νερού που εκσφενδονίζονται από τη φτερωτή να εισέρχονται στην επιφάνεια της κάτω μυλόπετρας
- Εμποδίζει τον καρπό και το αλεύρι να διαφεύγουν προς τη χούρχουρη μέσω του διαστήματος οπής κάτω μυλόπετρας και άξονα.
Η «καρδιά» γίνεται κατά προτίμηση από ξύλο συκιάς, γιατί η συκιά έχει την ιδιότητα να μη φθείρεται και να μην καίγεται από την τριβή.

Κι έτσι ο άξονας του αδραχτιού τοποθετείται οριζόντια σε υποδοχή, ένα άλλο πλατύ σίδερο, που έχει δεξιά και αριστερά από ένα πτερύγιο.

Το σίδερο αυτό λέγεται χελιδόνα. Στα πτερύγια αυτής της χελιδόνας, στηρίζεται η επάνω μυλόπετρα και από αυτά κρατιέται. Η μυλόπετρα αυτή κινείται, αφού περιστρέφεται γύρω από το αδράχτι, ενώ η κάτω όπως είπαμε μένει ακίνητη. Όλη την κίνηση την δίνει η φτερωτή, πάνω στην οποία χτυπά με ορμή το νερό, που φεύγει από το σιφούνι.
 Η φτερωτή αποτελείται από δυο ξύλινους ή σιδερένιους κύκλους που στηρίζονται με ένα σταυρό, στο κέντρο του οποίου υπάρχει κυκλική οπή με διάμετρο ίση προς τη διάμετρο του αδραχτιού, στο οποίο στερεώνεται. Μεταξύ των δυο αυτών κύκλων είναι εφαρμοσμένα τα χλιάργια ή κουτάλια (πτερύγια), επάνω στα οποία χτυπά το νερό και αναγκάζει τη φτερωτή με την πίεση του νερού να περιστρέφεται μαζί με το αδράχτι. Περιστρεφόμενη τώρα η φτερωτή, γυρίζει αναγκαστικά και το αδράχτι και μαζί με το αδράχτι γυρίζει και η επάνω μυλόπετρα, που όπως είπαμε είναι στηριγμένη σ’ αυτό.
 Λίγα λόγια για τις μυλόπετρες

 Αυτές είναι μεγάλες πέτρες κει αποτελούνται από μικρότερες πέτρες, πελεκημένες και ζωσμένες γερά με σιδηροστέφανα. Κατασκευάζονται από σκληρούς λίθους όπως χαλαζία, γρανίτη, ψαμμόλιθο, βασάλτη, πορφυρίτη και τραχείτη. Οι επιφάνειες τους είναι μέσα αυλακωμένες, λίγο βαθύτερα προς το κέντρο και ελάχιστα προς την περιφέρεια.

 Όταν οι μυλόπετρες δεν κόβουν, δηλαδή δεν βγάζουν καλό αλεύρι διότι φθείρονται από την πολύ τριβή, χαράζονται με τα σφυριά στο σημείο που έχουν τριφτεί κι έτσι γίνονται λίγο αδρές για να κόβουν καλά τον καρπό.
 Η γούλη: η επάνω μυλόπετρα στο κέντρο της έχει οπή διαμέτρου 25 εκατοστών, η οποία ονομάζεται «γούλη».
 Η χελιδόνα: πρόκειται για μεταλλικό έλασμα κυρτό προς τα επάνω, μεγαλύτερο της διαμέτρου της γούλης. Το έλασμα αυτό στο μέσο του φέρει εγκοπή τετράγωνη και στερεώνεται σαν είδος διαμέτρου στο κέντρο της γούλης. Στην εγκοπή της χελιδόνας εισέρχεται το έλασμα, που είναι στερεωμένο στο επάνω μέρος του άξονα.
 Το επανωμύλι: στην επάνω επιφάνεια της άνω μυλόπετρας και γύρω από τη γούλη, προσαρμόζεται ξύλινος τροχός με κενό στο μέσο του όσο και της γούλης. Το πλάτος του τροχού αυτού είναι περίπου 10 εκατοστά και το ύψος του 3 – 4 εκατοστά του μέτρου. Η άνω επιφάνεια του τροχού αυτού φέρει κάθετα προς την περιφέρειά της οδοντωτές χαραγές.
 Η σκαφίδα: πάνω και προς το πίσω μέρος της μυλόπετρας τοποθετείται σταθερά ξύλινο κατασκεύασμα, ανεστραμμένου κώνου, όπου η βάση του είναι προς το έδαφος, ένα είδος μικρογραφίας Σιλό. Στην κατάληξη του κώνου υπάρχει οπή. Στη σκαφίδα ρίχνεται ο καρπός που προορίζεται για το άλεσμα.
 Το καρπολόι: η οπή, η οποία υπάρχει στο κάτω μέρος της σκαφίδας ανοίγει και κλείνει κατά βούληση με ένα μικρό συρόμενο, μέσω εγκοπών, μεταλλικό ή ξύλινο πλαίσιο το καρπολόι. Στο κάτω μέρος της οπής της σκαφίδας, σε κάθετη θέση, στερεώνεται ξύλινος ή μεταλλικός παροχετευτήρας (κοριτάκι), του οποίου το άκρο φτάνει ακριβώς 4 – 5 εκατοστά του μέτρου πάνω από το κέντρο της γούλης.
 Το βαρδάρι: στην σκαφίδα στερεώνεται ξύλινη βέργα, της οποίας το ένα άκρο με λοξή κατεύθυνση καταλήγει στις οδοντωτές χαραγές του επανώμυλου. Ο θόρυβος του βαρδαρίου είναι τόσο δυνατός, ώστε καλύπτει όλους τους άλλους θορύβους που δημιουργούνται από την κίνηση της φτερωτής και την τριβή των μυλόλιθων. Ο θόρυβος που δημιουργείται μέσα στο νερόμυλο είναι τόσο εκκωφαντικός που δεν αντέχεται. Ο μυλωνάς κάθεται πολλές ώρες μέσα στο νερόμυλο και εξοικειώνεται με το θόρυβο ώστε να λέγεται «όταν σταματάει ο μύλος ξυπνάει ο μυλωνάς» δηλαδή ενοχλείται από την έλλειψη θορύβου.
 Ο γύρος: γύρω από την άνω μυλόπετρα σε μικρή απόσταση από την περιφέρειά της, τοποθετείται ξύλινο στεφάνι του ίδιου ύψους με αυτήν. Το στεφάνι αυτό στο μπροστινό μέρος πάνω από την αλευροθήκη φέρει άνοιγμα καμπυλωτό που αρχίζει από την επιφάνεια της κάτω μυλόπετρας. Σκοπός του γύρου είναι να εμποδίζει το αλεύρι κατά την άλεση να εκτινάσσεται προς όλες τις κατευθύνσεις. Λόγω του γύρου το αλεύρι εκτινάσσεται μέσω του μπροστινού ανοίγματος μόνο προς την αλευροθήκη.
 Η αλευροθήκη: μπροστά στις μυλόπετρες τοποθετείται ξύλινο κιβώτιο, του οποίου το άνω μέρος είναι ανοιχτό και έχει ύψος από την επιφάνεια του δαπέδου μέχρι την επιφάνεια της μυλόπετρας.
  Ο σταματήρας: μερικές φορές δημιουργείται η ανάγκη διακοπής της λειτουργίας του μύλου για μικρό χρονικό διάστημα. Για την περίπτωση αυτή χρησιμοποιείται ο «σταματήρας» Ο σταματήρας είναι ένας μοχλός που έχει στερεωθεί στην πίσω αριστερή γωνία του τραπεζίου, στο οποίο είναι τοποθετημένες οι μυλόπετρες. Στο επάνω μέρος του στύλου τοποθετείται η χειρολαβή, ενώ στο κάτω μέρος του που καταλήγει στη χουρχούρη πάνω από τα πτερύγια της φτερωτής, στερεώνεται κάθετα πλατύ σανιδένιο πλαίσιο.
 Με το σηκωτήρα ο μυλωνάς έχει τη δυνατότητα να υψώσει λίγο το πανωλίθι ή να το φέρει πιο κοντά στο κατωλίθι, για να ρυθμίσει την ποιότητα του σταρένιου αλευριού ( χοντρό – λεπτό), του καλαμποκίσιου, αλλά και άλλων σιτηρών ή των ζωοτροφών (γιαρεμάδων) που απαιτούν πιο χοντρό άλεσμα.
 Ο σταυρός: είναι ένα εξάρτημα του μύλου, με το οποίο γίνεται το σήκωμα ή το κατέβασμα της άνω μυλόπετρας, ώστε το άλεσμα να βγαίνει χοντρό ή ψιλό ανάλογα με τη χρήση που προορίζεται. Ο σταυρός αποτελείται από ένα τετράγωνο χοντρό δοκάρι, του οποίου το ένα άκρο είναι συνδεδεμένο με μεταλλικά ελάσματα με τη δεξιά άκρη της κατάντης. Το επάνω μέρος του καταλήγει στο δεξιό μέρος του τραπεζίου, που είναι τοποθετημένες οι μυλόπετρες και έχει υποδοχές να μπαίνει το άκρο του κουταλιού.

 Η λειτουργία του βασίζεται στην περιστροφή της απαναριάς, μυλόπετρας, στην ακίνητη καταριά, μυλόπετρα, χάρις στην περιστροφή της όρθιας (κατακόρυφης) ή οριζόντιας φτερωτής που είναι τοποθετημένη κάτω απ’ το μύλο (χούρχουρη) και γυρίζει με τη δύναμη του νερού που πέφτει από ψηλά μέσα σε κτιστούς υδατόπυργους ή ξύλινους σωλήνες (τα βαγένια).
 Συχνά το νερό οδηγείται απ’ την πηγή μέσα σε λιθόκτιστο μυλαύλακα (νεραύλακα), μερικές δε φορές και με τη βοήθεια εντυπωσιακών υδραγωγείων που καταλήγουν στον υδατόπυργο. Το πολύτιμο νερό κινούσε ένα νερόμυλο, όμως συνηθέστερα είναι τα συγκροτήματα αλεστικών μύλων, συχνά σε συνδυασμό με εγκαταστάσεις περισσοτέρων μορφών υδροκίνητων εργαστηρίων (αλευρόμυλους, λιοτρίβια, νεροπρίονα, μαντάνια και εκκοκκιστήρια, μονάδες παραγωγής ρεύματος κ.ά.) για την εξοικονόμηση του νερού.
 Ο μύλος είναι ένα μηχάνημα για το άλεσμα και τον τεμαχισμό διαφόρων στερεών. Οι μύλοι χωρίζονται σε νερόμυλους και ανεμόμυλους. Ενώ πριν από περίπου 60 χρόνια υπήρχαν πάρα πολλοί μύλοι σε ολόκληρη την Ελλάδα, σήμερα σχεδόν όλοι είναι σε πολύ άσχημη κατάσταση. Ένας νερόμυλος υπάρχει ακόμα και σήμερα όμως στην Αγία Θεοδώρα ο οποίος βρίσκεται σε καλή κατάσταση.
 Οι δύο βασικοί τύποι του νερόμυλου, με όρθιο, έξω απ’ το μύλο τροχό (Ρωμαϊκός νερόμυλος) και με οριζόντιο κάτω από το μύλο τροχό (Ανατολικός, Ελληνικός ή και Σκανδιναβικός νερόμυλος) πήραν την ονομασία τους απ’ τις περιοχές διάδοσης τους.
 Με τον όρο νερόμυλος εννοείται  κάθε υδροκίνητη μηχανή καθώς και τα απαραίτητα υδραυλικά έργα στον περιβάλλοντα χώρο της.

About these ads